Szach Królowej Maria Antonina, 1920 r. - Henryk Robert
Maria Antonina Habsburg (niem. Maria Antonia Josefa Johanna von Österreich; ur. 2 listopada 1755 w Wiedniu, zm. 16 października 1793 w Paryżu) – austriacka arcyksiężniczka, w latach 1774–1791 królowa Francji i Nawarry, do 1792 królowa Francuzów.
Była piętnastym dzieckiem i zarazem jedenastą (ostatnią) córką cesarza Franciszka I Lotaryńskiego i Marii Teresy Habsburg.
Małżeństwo Marii Antoniny z dynastii Habsburgów i Ludwika Augusta z dynastii Burbonów uważano za związek o pierwszorzędnym znaczeniu dla bezpieczeństwa i równowagi w Europie, ponieważ przez większość XVIII wieku narody europejskie toczyły ze sobą wojny.
Maria Antonina nie była dobrze wykształcona. Jej matka nie przykładała odpowiedniej wagi do edukacji swej najmłodszej córki. Marii Antoninie zabrakło umiejętności politycznych i pracowitości matki, ale możliwe, że byłaby lepszą królową, gdyby wychodząc za mąż, była nieco starsza i gruntowniej wykształcona.
W wieku 14 lat za sprawą usilnych starań swojej matki wyszła za mąż za delfina Francji (późniejszego króla Francji), wówczas 16-letniego Ludwika Augusta Burbona (wnuka Ludwika XV i Marii Leszczyńskiej, a syna Ludwika Ferdynanda i Marii Józefy Wettyn). Był to mariaż dwóch największych w tamtych czasach dynastii królewskich: Habsburgów i Burbonów. Maria Antonina została delfiną Francji.
Nowy mąż Marii Antoniny nie był wcale lepiej wykształcony od swej małżonki. Oboje byli dziećmi, kiedy zawierali małżeństwo, i jako dzieci prowadzili bardzo zamknięte życie. Nie widzieli praktycznie niczego poza dworem. Ich uwaga skupiała się na świecie materialnym – strojach, przedmiotach użytkowych, obrazach, dekoracjach, ceramice, jak też na sporcie i rozrywkach, od polowania po hazard. Życie ich określały protokoły i reguły etykiety, które uznawano za niezbędne dla władców, choć przyczyniały się jedynie do odsunięcia ich od prawdziwych zagadnień życia i rządów.
Po przyjeździe do Paryża 17 maja 1770 została życzliwie przyjęta przez ludność stolicy, jednak z czasem stosunek ten uległ diametralnej zmianie z powodu zbytniej rozrzutności królowej oraz jej domniemanej ingerencji w sprawy państwowe. Na dworze jej opiekunką oraz nauczycielką etykiety i zachowania była Anne d'Arpajon, którą szczerze znienawidziła. Pierwsze plotki zaczęła rozpowszechniać metresa królewska Madame du Barry, zazdrosna o urodę Austriaczki. Przypisała jej słowa do dziś uważane za słowa Antoniny; gdy wieśniacy krzyczeli: „jesteśmy głodni, nie mamy chleba”, miała odpowiedzieć: „to jedzcie ciastka”. W rzeczywistości zdanie to znane było już przed stu laty, zanim Antonina pojawiła się we Francji. Przypisywano je najpierw infantce hiszpańskiej Marii Teresie, żonie Ludwika XIV, pisze o tym Rousseau w 1737 w VI księdze Wyznań[1], następnie ok. 1752 miała je podobno wygłosić królewska ciotka Madame Zofia lub Madame Wiktoria[2]. Trzeba zauważyć też, że delfin Francji pomagał w tych czasach Ameryce, co obciążało bardzo budżet Francji.
