Struny, 1912 r.

Struny, 1912 r. - Jan Stanisław Mar

MAR Jan Stanisław, właśc. Marian S. Lewin (20 X 1877 Płock - 1942 Warszawa), dyrektor, kierownik artyst. i lit. teatru. Był synem Bernarda Lewina i Anny z Lutomierskich, mężem Janiny z Puławskich. Szkołę średnią ukończył w Warszawie, studia huma­nistyczne odbywał w Szwajcarii, Francji i Włoszech. W 1904 łódz. T. Victoria wystawił jego jednoaktówkę "Bladą jesienią". W 1906 redagował w War­szawie pismo satyryczne "Grzmot" (był przez pe­wien czas więziony za artykuły antyrosyjskie). Od marca 1909 (pod pseud. Mar) należał do pierwszego zespołu kabaretu Momus w Warszawie, dla którego pisał teksty, a także często sam je prezentował. Występy jego uznane przez krytyków, szczególnie J. Lorentowicza, za nieudolne, przyjęto krytycznie. M. odszedł wówczas z Momusa i w maju t.r. objął kierownictwo lit. konkurencyjnego t. Chochlik w Dolinie Szwajcarskiej (istniał do 8 IX 1909). Zaj­mował się działalnością lit., używając nazwiska Le­win oraz wielu pseud., m.in. Emel, Marstan, Narcyz, Konvalius. Uchodził wg J. Czempińskiego za "uta­lentowanego poetę i nowelistę". Pisał powieści, te­ksty kabaretowe, monologi, wodewile i rewie m.in. dla t. warsz.: Miraż, Miniatury (np. "Zwariowane podwórko" z W. Jastrzębiec-Zalewskim, 1913), Bi-Ba-Bo ("Fortuna kołem się toczy", 1916). Od 13 I 1917 był dyr. i kier. artyst. warsz. t. Czarny Kot (pod pseud. Mar, który od 1920 stał się jego urzę­dowym nazwiskiem). Dla sceny tej pozyskał najle­pszych wykonawców Mirażu, a wśród autorów m.in. B. Gorczyńskiego, W. Perzyńskiego, K. Wroczyńskiego i B. Hertza. Wystawiał także własne rewie, np. "Piękną Basię", "Powrót taty". W sez. lenim wy­jeżdżał z zespołem Czarnego Kota na prowincję. Od czerwca do listopada 1918 sprawował kier. artyst.-lit. warsz. t. Argus. W tym samym roku współ­organizował ZAiKS (w 1925 był jego wicepreze­sem, w 1928 opracował książkę pamiątkową wydaną z okazji dziesięciolecia ZAiKS-u). W 1925 był współ­autorem programów warsz. t. Perskie Oko, od maja do października t.r. kier. lit. warsz. t. Eldorado. W 1927 współpracował jako autor z warsz. t. Ka­ruzela. Był wieloletnim felietonistą "Przeglądu Po­rannego", "Przeglądu Wieczornego" i "Kuriera Pol­skiego". W 1942 zadenuncjowany za ukrywanie Ży­dów w swym mieszkaniu przy placu Lelewela 14 w Warszawie, został aresztowany i zamordowany przez hitlerowców.