Stosunki polsko-węgierskie i niebezpieczeństwo tureckie w latach 1516-1526, 1930 r. - Janusz Pajewski
Janusz Pajewski (ur. 5 maja 1907 w Warszawie, zm. 10 grudnia 2003 w Poznaniu) – polski historyk, nauczyciel akademicki, profesor nauk humanistycznych i wieloletni wykładowca Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (1948-2002
W obliczu zagrażającego niebezpieczeństwa tureckiego król Zygmunt Stary nie chciał udzielić Węgrom poważniejszej pomocy, mimo tego że na ich tronie zasiadał jego bratanek Ludwik II. Dla polskiego króla ważniejsze było utrzymanie dobrych stosunków z Imperium Osmańskim. W 1526 armia węgierska została rozbita przez armię turecką w bitwie pod Mohaczem, w której oprócz 18.000 rycerzy węgierskich zginęło także 3.000 rycerzy polskich. Po tej klęsce nastąpiła na Węgrzech długotrwała wojna domowa, a wkrótce Królestwo Węgier rozpadło się na trzy części. W tym okresie do Polski wyemigrowało wielu Węgrów. W Tarnowie schronił się między innymi król Węgier Jan Zápolya, który zabiegał o poparcie polskich magnatów w odzyskaniu tronu. Kraków stał się dla Węgrów ważnym centrum kultury. W XVI wieku wydano w nim blisko 160 książek w języku węgierskim.
Ostatecznie Zápolya nie został faktycznym królem Węgier. Jego żoną została córka Zygmunta Starego Izabela. Jej oraz jej mężowi urodził się syn, który otrzymał imiona Jan Zygmunt. Został on po śmierci ojca władcą (z tytułem królewskim) będącego tureckim lennem Siedmiogrodu, chociaż na początku z powodu swej małoletności nie mógł sprawować władzy osobiście.
Przed objęciem tronu polskiego Stefan Batory był władcą Siedmiogrodu. Batory w czasie elekcji w 1575 roku wybrany został na króla polskiego, a Siedmiogród został połączony z Rzecząpospolitą unią personalną. Za czasów panowania Batorego na polskim tronie nastąpił ożywiony rozwój wzajemnych kontaktów między Węgrami a Polską. Batory zreorganizował wojsko koronne korzystając z wzorów węgierskich (utworzono piechotę wybraniecką wyposażoną w rusznice i toporki do budowy mostów i umocnień polowych). Korzystał także z bardzo przydatnej w zdobywaniu twierdz formacji piechoty węgierskiej.
Po Stefanie Batorym wielu władców Siedmiogrodu nosiło się z mniej lub bardziej poważnymi zamiarami zdobycia polskiej korony. W czasie potopu szwedzkiego tron polski przy zbrojnej pomocy swych wojsk i Kozaków próbował objąć Jerzy II Rakoczy. Był on od czasu traktatu w Radnot sojusznikiem Karola X Gustawa. Jego wyprawa na Polskę zakończyła się jednak zupełną klęską. Książę Siedmiogrodu musiał zwrócić Polsce wszystkie łupy wojenne oraz wypłacić jej kontrybucję w wysokości 3 mln złotych.
Franciszek II Rakoczy, przebywając w Polsce, starał się uzyskać pomoc polskich magnatów przeciwko Habsburgom. Potem już w trakcie kierowanego przez siebie powstania na Węgrzech przeciwko Austrii zawarł w Warszawie sojusz z Rosją, ale jednocześnie odrzucił rosyjską propozycję objęcia polskiego tronu. Po klęsce powstania przez pewien czas przebywał na emigracji w Polsce.
