Słownik techniczny serbochorwacko - polski

Słownik techniczny serbochorwacko - polski - E. Bońkowska - Tabaczkiewicz (red.)

Język serbsko-chorwacki, serbochorwacki (serb.-chorw. српскохрватски / srpskohrvatski) – język z grupy zachodniej języków południowosłowiańskich, mający status urzędowy w Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Serbii i Czarnogórze (pod różnymi nazwami). We współczesnym ujęciu lingwistycznym przyjmuje się, że jest to język policentryczny z czterema wzajemnie zrozumiałymi odmianami standardowymi: serbską, chorwacką, bośniacką i czarnogórską[2][3][4]. Język ten używany jest głównie w Chorwacji, BiH, Serbii i Czarnogórze oraz wśród mniejszości w Słowenii, Austrii, na Węgrzech, we Włoszech i Rumunii. W sumie posługuje się nim około 21 milionów ludzi[5]. Język serbsko-chorwacki został ustandaryzowany na mocy porozumienia językowego podpisanego przez chorwackich i serbskich pisarzy w połowie XIX wieku, dziesiątki lat przed powstaniem państwa jugosłowiańskiego. W XX wieku język ten zyskał status urzędowy w Królestwie Jugosławii (pod nazwą oficjalną „serbsko-chorwacko-słoweński”), a później służył jako jeden z języków oficjalnych SFRJ. W obrębie wspólnego standardu najczęściej wyróżniano dwa wyraźnie spolaryzowane warianty – zachodni (chorwacki, zagrzebski) oraz wschodni (serbski, belgradzki), a obszar Bośni i Hercegowiny traktowano jako przestrzeń przenikania się obu wspomnianych wariantów. Rozpad Jugosławii przyniósł rozbicie języka serbsko-chorwackiego na cztery osobne standardy językowe, wytoczone według granic etnicznych i politycznych. Dotychczasowy wspólny standard językowy ustąpił miejsce serbskiemu, chorwackiemu i bośniackiemu[6]. Mimo że pojęcie języka serbsko-chorwackiego oficjalnie przestało istnieć, a miano to wypadło z powszechnego użycia w krajach byłej Jugosławii, wielu lingwistów jednoznacznie stwierdza, że współczesne standardy są następczymi odmianami tego języka. W poczet języków policentrycznych bardzo często zalicza się zatem również język serbsko-chorwacki[7][8][9]. Struktura gramatyczno-leksykalna języka Serbów, Chorwatów, Boszniaków i Czarnogórców wykazuje niewspółmiernie więcej cech wspólnych aniżeli odmienności (współczesne standardy językowe opierają się na tej samej podstawie dialektalnej), a porozumiewanie się przedstawicieli tychże nacji, posługujących się swoimi narodowymi odmianami języka, nie napotyka na żadne przeszkody[10][11][12]. Wzajemna zrozumiałość między użytkownikami standardowego języka z Chorwacji, Serbii, Bośni i Hercegowiny oraz Czarnogóry jest intensywniejsza niż między użytkownikami standardowych wariantów angielskiego, francuskiego, niemieckiego i hiszpańskiego[13]. Ze względu na kontrowersje, jakie budzi stosowanie tego terminu, bywa on parafrazowany jako Serbo-Croat-Bosnian (SCB)[14] („język serbsko-chorwacko-bośniacki”), Bosnian-Croatian-Serbian (BCS)[15][16] („język bośniacko-chorwacko-serbski”) lub Bosnian-Croatian-Montenegrin-Serbian (BCMS)[17] („język bośniacko-chorwacko-czarnogórsko-serbski”).