Silny Samson, 1905 r.

Silny Samson, 1905 r. - Eliza Orzeszkowa

Eliza Orzeszkowa

Polska pisarka nurtu pozytywizmu znana pod nazwiskiem m za, Piotra Orzeszko, nazwisko rodowe: Korwin-Pawlowska. Publikowala pod pseudonimami: E.O., Bak, Wa-Lit-No, Li...ka, Gabriela, Litwinka. Pierwszymi jej tekstami byly powiesci tendencyjne ( Marta 1873); cele swojej wczesnej twórczosci przedstawila w rozprawach: Kilka uwag nad powiescia (1866) i Listy o literaturze (1873). Drugim etapem pisarskim Orzeszkowej byl realizm ( Nad Niemnem ), oscylujacy niekiedy w kierunku naturalizmu ( Dziurdziowie ). Teoretycznoliterackie opracowanie zalozen powiesci realistycznej znalazlo si w rozprawie O powiesciach T.T. Jeza z rzutem oka na powiesc w ogóle (1879). Pózne utwory nosza cechy prozy modernistycznej (tom Gloria victis ). Najslynniejsza powiesc Orzeszkowej, Nad Niemnem , dotyczy tematu tozsamosci narodowej, b dac jednoczesnie uczczeniem powstania styczniowego, w którym autorka czynnie brala udzial. Samo powstanie bylo bardzo wazna cz scia jej zycia - w swoim domu ukrywala ostatniego dyktatora tego zrywu narodowego, Romualda Traugutta, osobiscie tez organizowala zaopatrzenie i pomoc lekarska dla powstanców. Pisarka utrzymywala scisle kontakty ze srodowiskiem literackim: M. Konopnicka byla jej bliska przyjaciólka jeszcze z pensji; ozywiona korespondencja laczyla Orzeszkowa z L. Méyetem i Z. Milkowskim; byla zwiazana z tygodnikiem Bluszcz . Nominowana do Nagrody Nobla w 1905 r., przegrala jednak z H. Sienkiewiczem. Twierdzila, ze literatura powinna odpowiadac za los spoleczenstwa.