Siedem lat katorgi, 1918 r.

Siedem lat katorgi, 1918 r. - Szymon Tokarzewski

Szymon Wincenty Tokarzewski (ur. 16 lipca 1823 w Bodaczowie, zm. 3 lipca 1890 w Warszawie). Syn Sebastiana i Ewy z Niedźwieckich, po ukończeniu czterech klas w gimnazjum szczebrzeskim Szymon został zatrudniony w październiku 1840 w ordynackim zakładzie gorzelniczym w celu nauki zawodu gorzelanego. Jednak już 30 czerwca 1842 został zwolniony na skutek likwidacji zakładu. Jeszcze w tym roku podjął pracę w urzędzie pocztowym w Lublinie. Za udział w spisku Księdza Ściegiennego w latach 1842 – 1844 Szymon został aresztowany w 1846 roku i osadzony w Cytadeli Warszawskiej. Po procesie został skazany na 1000 pałek i 10 lat katorgi. Dnia 17 czerwca 1848 wysłano go z grupą więźniów politycznych na katorgę do Omska, dokąd dotarli idąc piechotą w 1849. Dzięki amnestii z okazji objęcia tronu Rosji przez Aleksandra II Szymon w 1857 powrócił do kraju. W 1862 Szymon został powtórnie aresztowany za udział w ruchu patriotycznym i zesłany na katorgę w głąb Rosji do Aleksandrowska nad Amurem. Powrót z zesłania nastąpił po amnestii z powodu manifestu koronacyjnego cara Aleksandra III, o czym zawiadomiono Szymona 15 sierpnia 1883 roku. Po powrocie do kraju zamieszkał w Warszawie i ożenił się z córką swojego przyjaciela z cytadeli warszawskiej Józefa Leszczyńskiego h.Belina – Haliną Leszczyńską. Szymon Tokarzewski, aktywny współpracownik Księdza Ściegiennego, trzydzieści siedem lat swojego życia spędził w więzieniach, w katordze i na wygnaniu. W latach czterdziestych był więziony we Lwowie, następnie w Cytadeli Warszawskiej i w Modlinie, potem był w katordze w Ust' Kamienogorsku i w Omsku. W latach sześćdziesiątych był więziony na Pawiaku i w Cytadeli, pewien czas przebywał w zakładzie karnym w Kadai koło Nerczyńska (w nerczyńskim okręgu górniczym). Odbywał katorgę w Aleksandrowsku nad Amurem, był na wygnaniu w Haliczu, mieszkał w Irkucku, z musu osiedlił się w Kostromie. Słowem – jako katorżnik, a następnie jako wygnaniec przeszedł całą Syberię od Uralu do Błagowieszczeńska. W ostatnich latach swego barwnego życia, przy ofiarnej pomocy swojej żony, Szymon spisał swoje wspomnienia, które zostały wydane drukiem już po jego śmierci: We wspomnieniach ze swojej pierwszej katorgi Szymon pisał: „(...) Dziad mój, Konfederat barski, z gniazda, rodu Tokarzewskich Karaszewiczów, herbu Trąby, z okolic Grodna, po pierwszym rozbiorze Polski przeniósł się do ziemi Lubelskiej, aby nie składać przysięgi na wierność carycy Katarzynie II (...)”. Wspomnienia Szymona zostały wydane pod następującymi tytułami: „Siedem lat katorgi” „Ciernistym szlakiem” „Na Sybirze. Opowiadania z życia Polaków” „Pośród cywilnie umarłych” „Katorżnicy” „W roku 1863” „Na tułactwie” „Bez paszportu. Z pamiętników wygnańca” „W ucieczce” „Zbieg” Szymon został pochowany w Warszawie na Powązkach w kwaterze nr 25 – WPR – 2. Policja warszawska po swojemu uczciła Szymona Tokarzewskiego. Na rogach ulic, którymi z kościoła św. Antoniego przeciągał kondukt żałobny, stali konni żandarmi, komisarz policji i rewirowi tuż obok wdowy postępowali za trumną...