Projektowanie rewitalizacji zabudowy czynszowej z uwzględnieniem uwarunkowań ekologicznych

Projektowanie rewitalizacji zabudowy czynszowej z uwzględnieniem uwarunkowań ekologicznych - Marek Adam Wołoszyn

Zabudowa mieszkaniowa z XIX i początku XX wieku stanowi ciągle znaczącą część istniejącej tkanki miejskiej, szczególnie na terenie dużych miast zarówno w Polsce jak i w Europie. Przyczyną tak gwałtownego rozwoju miast był rozwój przemysłu i to, co wiąże się z pierwszą rewolucją naukowo -techniczną. Forma zabudowy mieszkaniowej wznoszonej sto lat temu wynikała z ówczesnych stosunków społecznych i ekonomicznych. Domy miały charakter domów czynszowych budowanych dla średniej i niższych klas społeczeństwa. To rozwarstwienie miało odniesienie do rozwiązania zabudowy działki budowlanej. We frontowych kamienicach były duże, wygodne mieszkania, a w oficynach małe, pozba-wione wszelkich wygód substandartowe lokale. Urbanistyka i zasady kompozycji tkanki miejskiej były kontynuacją zasad wypracowanych w poprzednich stuleciach. Tak ukształtowana zabudowa kwartałów często przetrwała do chwili obecnej w niezmienionym stanie. Warunki mieszkalne i środowisko mieszkaniowe, szczególnie mieszkań znajdujących się wewnątrz kwartałów, muszą ulec zmianie. Konieczność poprawienia warunków mieszkaniowych w tego typu zabudowie była artykułowana już od lat dwudziestych XX wieku przez ruch nowoczesny w architekturze, a następnie przez każdą następną generację. Postulowano wyburzanie całych dzielnic XIX-wiecznych, by w ich miejsce postawić nowoczesne wieżowce i wolno stojące domy w zieleni. W następnej epoce proponowano wyburzanie całych wnętrz kwartałów, by tam założyć tereny zielone i rekreacyjne. W latach osiemdziesiątych XX w. zaczęła się formować teoria zrównoważonego rozwoju na bazie ekofilozofii. Ruch postmodernistyczny w architekturze i teoria zrównoważonego rozwoju spowodowały odmienną ocenę zabudowy XIX-wiecznej i sposobów jej naprawienia. Zmienia się świadomość społeczeństw, zmieniają się konteksty, być może następuje przełom cywilizacyjny. Na podstawie paradygmatu zrównoważonego rozwoju zmienia się projektowanie architektoniczne i metody rewitalizacji. To, czy tego typu podejście stanie się nową metodą twórczą, czy tylko modnym dodatkiem, zależy od całego środowiska architektów i od każdego z projektantów z osobna. Problemy związane z koniecznością odnowy struktur zabudowy czynszowej i ciągłym przystosowywaniem do obecnych potrzeb, czyli rewitalizacją, proponuje się rozwiązywać całościowo - wieloaspektowo (holistycznie) wykorzystując teorię zrównoważonego rozwoju. W tej teorii problemy społeczne, ekonomiczne (gospodarcze) i ekologiczne są równoważne i ściśle się ze sobą wiążą. Wszystkie one wywierają istotny wpływ na architekturę, a więc na rozwiązania przestrzenno-techniczne. Aspekty ekologiczne występujące w procesie rewitalizacji w istotny sposób wpływają zarówno na rozwiązania planistyczne w dużej skali, jak i rozwiązania architektoniczne, techniczne i materiałowe w małej skali - budynku, mieszkania. Spośród wszystkich aspektów ekologicznych istotnymi dla projektowania architektonicznego i rewitalizacji są: aspekty energetyczne, aspekty materiałowe i przestrzenne, a raczej czasoprzestrzenne (analiza całego cyklu życiowego). Te aspekty w powiązaniu z etyką środowiskową i zasadą minimalizacji oddziaływania na środowisko w istotny sposób zmieniają architekturę i proces jej projektowania. W pracy wyodrębniono aspekty ekologiczne w projektowaniu rewitalizacji i przeanalizowano ich wpływ na przestrzeń i architekturę. Szczególnie szeroko poddano analizie aspekt energetyczny w projektowaniu rewitalizacji zabudowy czynszowej. W tym zagadnieniu dodatkowo przeanalizowano elementy związane z wykorzystaniem energii słonecznej w obiektach poddanych rewitalizacji. Stwierdzono, że wywierają one istotny wpływ na architekturę istniejącą i nowo projektowaną. Nie bez znaczenia dla kształtowania i zmian związanych z rewitalizacją zabudowy czynszowej, są procesy związane z gospodarką materiałową, gospodarką wodną, zielenią i środowiskiem mieszkaniowym. Szeroko omówione aspekty ekologiczne, częściowo omówione aspekty społeczne i pominięte aspekty ekonomiczne dają dopiero pełen obraz projektowania opartego na teorii zrównoważonego rozwoju. Opisane prace autora, a szczególnie demonstracyjna realizacja ekologicznej renowacji Kwartału Turzyńskiego w Szczecinie, ukazują materialne i niematerialne korzyści dla ludzi i środowiska wynikające z takiego podejścia do rewitalizacji. Stanowiły również doskonały materiał do analiz, opisanych badań i wniosków istotnych dla procesu rewitalizacji.