Pompa Funebris

Pompa Funebris - Juliusz A. Chrościcki

Pompa funebris, czyli szlachecki obyczaj pogrzebowy, zdecydowanie różnił się od dzisiejszych pochówków. Wtedy także chciano godnie chować zmarłych, jednak równie bardzo liczyło się przestawienie towarzyszące ceremonii. Stoły uginające się od jedzenia, barokowy przepych, zdobienia, konstrukcje podtrzymujące trumnę, teatralne procesje, a nawet obecność… sobowtóra zmarłego! Wszystko nasycone bogatą symboliką. Oto prawdziwie szlachecki pogrzeb z pompą. Pewnego czerwcowego wieczoru 1675 roku*, przez uchylone okno szlacheckiego dworu w Czarnym Jarze płynął szmer głosów. Można było dostrzec kapłana i kilka postaci pogrążonych w żarliwej modlitwie. Nic dziwnego, skoro właśnie konał tam pan włości i głowa znacznego w okolicy rodu, Kasper Kierzkowski herbu Krzywda. Gdy wieść o zgonie rozeszła się po okolicy, nikt nie miał wątpliwości, że rozmach pogrzebu będzie iście magnacki. Rodzina spodziewała się około 1700 zaproszonych specjalnymi listami osób, ale zakładając przybycie mieszkańców włości należących do zmarłego, mogło być ich znacznie więcej. Cóż z tego, że w testamencie zmarły zażądał skromnego pochówku, aby zaoszczędzone pieniądze wystarczyły na opłacenie, bagatela, kilku tysięcy mszy za swą duszę i jałmużnę dla ubogich? Jego najstarszy syn Jan, obejmujący władzę w rodzinie, tym razem postanowił zlekceważyć wolę ojca. Pod żadnym pozorem nie miał zamiaru narażać się na nieprzyjemności związane z pomówieniami o skąpstwo. Na pogrzebie w rodzinie ojca bito dla kuchni 100 wołów dziennie, a i tak wdowa usłyszała od braci zmarłego, że było ubogo. Poza tym pogrzeb nestora rodu to świetna okazja do pokazania siły Kierzkowskich. Nie było więc powodu do obaw, że ktokolwiek zaprotestuje w związku z łamaniem ostatniej woli zmarłego. Jezuici z okolicy prywatnie uważali zmarłego za bezbożnika, ale wystarczyło sięgnąć głębiej do kieszeni, aby najzdolniejszy zakonnik wygłosił poruszającą mowę pogrzebową. Gra była warta świeczki, ponieważ najlepsze z takich przemówień były drukowane i szły w Polskę. To pachniało jeszcze większą sławą i uznaniem Zresztą, Kierzkowski senior był wielkim dobroczyńcą zakonu, więc należy pożegnać go z równie dużym szacunkiem. Niedługo po zgonie ciało zabalsamowano i usunięto z niego wnętrzności. Musiało wytrzymać przez miesiąc potrzebny na załatwienie wszelkich formalności związanych z nadchodząca ceremonią. Nieboszczyk odziany w strój paradny został przeniesiony do najbardziej reprezentacyjnego pomieszczenia dworu i złożony na „łożu pogrzebowym”. Aby zabić nawet najsłabszą woń rozkładu, używano kadzideł. Po cichu dziękował za to Bogu siedzący przy łożu zmarłego archimimus, czyli jego sobowtór.