Polska wycinanka ludowa

Polska wycinanka ludowa - Aleksander Błachowski

Ostatnie dziesiątki lat ubiegłego stulecia to "złoty wiek" sztuki ludowej w Polsce. Krótko trwał ten wiek, gdyż uwolniona od pańszczyźnianych ciężarów wieś, dążąc do pełnej emancypacji, skupiła uwagę na przyjmowaniu miejskich wzorów cywilizacyjnych. Ten emancypacyjny bodziec zmiany stylu życia spowodował m.in. masową rezygnację z własnej twórczości plastycznej. Ne bez znaczenia dla ukierunkowania tego procesu przemian w kulturze wsi był pogardliwy stosunek mieszkańców miasta do "prymitywnych" wytworów nie kształconych chłopów. Mimo charytatywnej działalności miłośników "rzeczy ludowych" i mecenasów ludowej sztuki, mimo entuzjastycznych wypowiedzi szeregu artystów oraz patriotycznie nastawionych teoretyków i ideologów sztuki narodowej (np. Witkiewicz, Warchałowski), przeciętny inteligent lekce sobie ważył wiejską twórczość plastyczną. Chłop nie chcąc nosić piętna "niższego stanu", pragnął uwolnić się od zewnętrznych oznak "zacofania" i wyrzekał się swojego barwnego stroju, usuwał malowane skrzynie i sprzęty, zaprzestawał samodzielnie zdobić wnętrze chaty itd. Pierwsza wojna światowa dokonała ostatecznej dewastacji tradycyjnej kultury ludowej. Przeorała ludzką świadomość, rzuciła masy do długich wędrówek, zburzyła tradycyjny system wartości. Z bogatej niedawno tradycyjnej plastyki ludowej pozostały tylko okruchy, reliktowe strzępy. I wtedy właśnie czynnikiem hamującym ostateczny jej zanik stało się zainteresowanie miasta.