Podstawowe wiadomości prawidłowego myśliwstwa

Podstawowe wiadomości prawidłowego myśliwstwa - Antoni Wiśniewski

Na początek zagadka: jak sądzicie, czy słowo myśliwy może się w jakiś sposób łączyć znaczeniowo z czasownikiem myśleć? Zauważcie, że w obydwu formach występuje cząstka myśl- (myśl-iwy, myśl-eć). We współczesnej polszczyźnie rzeczywiście nic nie łączy wyrazów myśliwy i myśleć, gdyż pierwszy określa kogoś, kto poluje na zwierzynę, a drugi znaczy rozumować, uświadamiać sobie związki, zależności między rzeczami, zjawiskami. Jednak przed wiekami działo się inaczej, formy myśliwy i myśleć należały do jednej rodziny wyrazowej, miały tę samą etymologię. Opowiem Wam o tym. Zacznę od tego, że w XV-XVI wieku słowo myśliwy nie było rzeczownikiem (jak teraz), ale przymiotnikiem, używanym w znaczeniu taki, który ma skłonność do myślenia, który chętnie rozmyśla. Łączył się on wprost z czasownikiem myśleć mającym wówczas oboczną postać myślić. Jeszcze Adam Mickiewicz posługiwał się formą myślić, pisał w „Panu Tadeuszu”: Stolnik, widząc strwożone swe nieprzyjaciele, myślił zrobić wycieczkę, porwał karabelę” czyli lekką, ozdobną krzywą szablę noszoną przez szlachtę.Forma myśliwy długo (jeszcze do XIX wieku) pozostawała przymiotnikiem, istniał nawet żeński odpowiednik myśliwa (mówiono myśliwy młodzieniec, myśliwa panna, myśliwa czeladź). Dopiero później wyraz myśliwy przekształcił się w rzeczownik i jest nim do dzisiaj (odmienia się jednak jak przymiotnik). Jako ciekawostkę zdradzę Wam, że synonimem myśliwego był dawniej myśliwiec. Kiedy Adam Mickiewicz pisał w „Panu Tadeuszu”: Słychać rżenie koni! I gwar myśliwców; już są pod bramą: to oni, to miał na myśli właśnie osoby polujące, a nie samoloty myśliwskie czy pilotów takich maszyn. Na koniec wspomnę jeszcze o rzeczowniku myślistwo. Pamiętajcie, że pisze się na końcu –stwo, a nie –wstwo. Dlaczego? Otóż zgodnie z odpowiednią regułą ortograficzną litera w pojawia się przed przyrostkiem -stwo wtedy, gdy zawiera ją forma podstawowa będąca czasownikiem lub rzeczownikiem (np. rybołówstwo, bo łowić, marnotrawstwo, bo trawić sprawstwo, bo sprawca, znawstwo, bo znawca). Wyraz myślistwo pochodzi od przymiotnika myśliwy, w którym jest w, ale nie należy ono do rdzenia wyrazu podstawowego, tylko do przyrostka (myśli-wy). Jak wiecie z lektury tego odcinka „Polszczyzny”, etymologicznie słowo myślistwo można śmiało łączyć z dawnym czasownikiem myślić (myśli-stwo). Jeśli będziecie o tym pamiętać, błędu w dyktandzie na pewno nie zrobicie. Ktoś, kto lubił roztrząsać to i owo, długo myśleć nad czymś, z pewnością miał później z tego pożytek, był sprytny i przebiegły. Dlatego z czasem doszło do zawężenia znaczeniowego naszego wyrazu. W II połowie XVI w. określenie myśliwy już na dobre przylgnęło do kogoś, kto jest przemyślny, przebiegły, sprytny w łowieniu zwierzyny w sidła. Łowiectwo uważano bowiem wówczas za zajęcie dość trudne, wymagające skupienia, rozumu i sprytu.