Podróże i polityka 1905 r.

Podróże i polityka 1905 r. - Stanisław Koźmian

KOŹMIAN Stanisław (7 maja 1836 Piotrowice, w Lubelskiem – 3 lipca 1922 Kraków), dyr. teatru, reżyser. Był synem Andrzeja Edwarda K. i Teofili ze Skrzyńskich, wnukiem poety Kajetana K. Wczesną młodość spędził w posażnym majątku swojej matki, Dobrzechowie koło Strzyżowa. Tam pobierał nauki od franc. księdza Charlesa M. Bigault de Maisonneuve, wielbiciela klasycyzmu. Od dzieciństwa rósł w kulcie Z. Krasińskiego. Średnie wykształcenie uzupełnił w Krakowie, po czym wyjechał za granicę: najpierw na krótko do Bonn, a stamtąd w ślad za ojcem do Paryża (ok. 1855–58). W Paryżu dzielił czas między studia w Sorbonie, teatry i życie towarzyskie, przede wszystkim w salonach politycznych. Bywał w arystokratycznych domach pol. emigracji; m.in. u Czartoryskich w Hotel Lambert (gdzie zaprzyjaźnił się z W. Czartoryskim). Poznał wówczas bliżej W. Kalinkę, J. Kossaka, H. Rodakowskiego, J. Klaczkę, ks. Paulinę Metternich i słynnego wówczas aktora – J.B.P. Bressanta. Trwałą i bliską przyjaźń zawarł z S. Tarnowskim. W 1858 wrócił do kraju i zamieszkał w Dobrzechowie, następnie przeniósł się do Krakowa i wszedł do redakcji „Czasu” oraz prowadził biuro prasowe powstańczego Rządu Narodowego. Za artykuł wstępny w „Czasie” z 28 października 1863 został skazany na trzy miesiące aresztu (grudzień 1864 – luty 1865). Potem zastępował, również aresztowanego, L. Chrzanowskiego na stanowisku naczelnego red. tego dziennika. Gdy władze austr. zawiesiły „Czas”, redagował wraz z A. Szukiewiczem to pismo pod zmienionym tytułem „Chwila”. W 1866 został red. działu politycznego w „Przeglądzie Polskim”. W 1869 wybrano go posłem do Sejmu Krajowego, a stamtąd do Rady Państwa w Wiedniu. W 1869 wraz z J. Szujskim i S. Tarnowskim opublikował w „Przeglądzie Polskim” słynny anonimowy pamflet zw. „Teką Stańczyka”. Był odtąd jednym z przywódców konserwatywnego ugrupowania polit. „stańczyków” i propagatorem trójlojalizmu. Od lutego 1877 objął naczelną red. „Czasu”, równocześnie prowadził stałą kronikę polityczną w „Przeglądzie Polskim”, pisał korespondencje do dzienników, m.in. do „Gazety Warszawskiej”.