Pamiętnik Autora Czarnej Księgi tom 1 1871 r - Władysław Czaplicki
Czarna księga – publikacja w formie książkowej, jeden z pierwszych dokumentów mówiących o zbrodniach nazizmu na Żydach w czasie II wojny światowej – holocauście. Była jedną z najważniejszych publikacji radzieckiego Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego (JAK) – organizacji utworzonej przez Stalina w czasie II wojny światowej w ZSRR.
Początki Czarnej księgi
Pomysł gromadzenia i publikacji dokumentów dotyczących zagłady Żydów w okupowanych krajach Europy pochodził od Alberta Einsteina. Pod koniec 1942 roku zaproponował on wraz z Szalomem Aszem i Bencjonem Goldbergiem z Amerykańskiego Kongresu Żydowskich Pisarzy, Artystów i Naukowców (ACJWAS), by JAK zbierał materiały do „Czarnej księgi”. Latem 1943 członkowie JAK – Salomon Michoels i Icyk Fefer w czasie oficjalnej podróży po USA, po telefonicznym uzyskaniu aprobaty Moskwy, wyrazili zgodę na propozycję Einsteina. Uzgodniono, że oprócz JAK materiały będą zbierać również Światowy Kongres Żydów (WJC), Narodowa Rada Żydów Palestyny („Waad Leumi”) i ACJWAS.
W ZSRR pierwszą oficjalną informację o pracach nad Czarna księgą, jej treścią i objętością przewidywaną na ok. 1000 stron podał radziecki „Ejnikajt” z 27 lipca 1943. Gazeta zwracała się ponadto do swoich czytelników z apelem o nadsyłanie materiałów i dokumentów. Czarna księga od początku była bardzo ambitnym przedsięwzięciem jak na warunki radzieckie: generalny sekretarz JAK Szachne Epsztajn ogłosił, że zostanie wydana nie tylko po rosyjsku, ale również w jidysz, po angielsku, hebrajsku, hiszpańsku i niemiecku. Liczne komitety Black Book, które powstały w wielu miastach Stanów Zjednoczonych, prowadziły intensywna zbiórkę pieniędzy. Prestiż przedsięwzięcia i prace nad nim wzrosły wiosną 1944, kiedy do rady konsultacyjnej udało się włączyć dwóch znanych literatów i publicystów ZSRR żydowskiego pochodzenia – I. Erenburga (przewodniczący Komisji Literackiej) i W. Grossmana. To właśnie oni są dziś uważani za autorów Czarnej księgi. Pomiędzy tymi dwoma wybitnymi osobistościami literackiego świata żydowskiego ówczesnego ZSRR niemal od początku dochodziło do sporów – Erenburg zgadzał się najwyżej na nieznaczne skróty w relacjach naocznych świadków, Grossman opowiadał się za dużo swobodniejszym traktowaniem dokumentów – chciał przemawiać w imieniu zamordowanych ludzi.
We wrześniu 1944 Erenburg bardziej szczegółowo zaprezentował założenia projektu:
„Do Księgi mają wejść relacje ocalałych Żydów, świadków potworności, niemieckie rozkazy, pamiętniki i wypowiedzi katów, zapiski i dzienniki Żydów, którym udało się ukryć. Nie akty oskarżenia, nie protokoły, lecz żywe relacje mające plastycznie uwidocznić cały wymiar tragedii”.
Po długich dyskusjach w Wydziale Informacji Międzynarodowej partii zadecydowano o powstaniu dwóch redakcji, jedna miała przygotować wydanie przeznaczone dla zagranicy (głównie USA), a druga, pod przewodnictwem Erenburga, wydanie krajowe. Przez cały czas JAK utrzymywał bezpośrednie kontakty z zagranicznymi partnerami projektu. Z czasem prace zespołu redakcyjnego (Komisja Literacka) pod przewodnictwem I. Erenburga, spotykały się z coraz większą krytyką czynników oficjalnych; Komisji zarzucano zbyt duże uwypuklenie odpowiedzialności za zbrodnie na Żydach narodom ZSRR (Ukraińcom i Litwinom) i osłabienie głównego oskarżenia skierowanego przeciwko Niemcom oraz niedostateczne zaakcentowanie oporu Żydów. Kontrowersje te w marcu 1945 spowodowały rezygnację Erenburga z funkcji przewodniczącego komisji i utworzenie nowej pod przewodnictwem Grossamna.
