O wciskaniu kitu

O wciskaniu kitu - Harry G. Frankfurt

„O wciskaniu kitu” autorstwa Harry’ego G. Frankfurta to krótka, lecz niezwykle przenikliwa i błyskotliwa rozprawa filozoficzna, która — mimo swojej niewielkiej objętości — wywarła niemały wpływ na współczesne myślenie o prawdzie, komunikacji i języku. Opublikowana pierwotnie jako esej akademicki, a w Polsce wydana w roku 2018, książka ta szybko zyskała miano klasyka filozofii popularnej, wnikliwie analizującego zjawisko, z którym każdy z nas ma styczność na co dzień, choć niekoniecznie potrafi je nazwać — mowa tu o tytułowym „wciskaniu kitu”.

Frankfurt, profesor filozofii z Uniwersytetu Princeton, bierze na warsztat pojęcie, które anglojęzyczni czytelnicy znają jako bullshit — słowo powszechnie używane, ale rzadko kiedy poddawane głębszej refleksji. Polski tytuł, choć bardziej kolokwialny, trafnie oddaje ducha oryginału. Autor z filozoficzną precyzją, lecz także z dużą dawką ironii i zdrowego rozsądku, próbuje odpowiedzieć na pytanie: czym tak naprawdę jest „wciskanie kitu” i dlaczego staje się ono zjawiskiem tak powszechnym we współczesnym świecie?

W przeciwieństwie do zwykłego kłamstwa, które zakłada świadome zniekształcenie prawdy, „wciskanie kitu” — według Frankfurta — nie koncentruje się ani na prawdzie, ani na fałszu. Osoba „wciskająca kit” nie troszczy się o to, czy to, co mówi, jest prawdziwe. Jej celem nie jest wprowadzenie odbiorcy w błąd w tradycyjnym sensie, lecz raczej wywarcie wrażenia, zbudowanie jakiegoś obrazu siebie, osiągnięcie doraźnego efektu retorycznego. Z tego też powodu „kit” bywa bardziej szkodliwy niż kłamstwo — bo niszczy samą wartość prawdy jako takiej.

Autor pokazuje, jak zjawisko to rozwija się szczególnie bujnie w warunkach przesycenia informacji, nadmiaru komunikatów i potrzeby nieustannego wypowiadania się na każdy temat, nawet przy braku odpowiednich kompetencji. W czasach, gdy każdy może zabrać głos — w mediach, polityce, sieciach społecznościowych — „wciskanie kitu” staje się często narzędziem kreowania wizerunku, manipulacji lub po prostu zasłaniania ignorancji.