O drenowaniu 1906 r. - Zbiorowa Praca
Drenaż – odprowadzanie treści płynnych (fizjologicznych lub patologicznych) z pewnych narządów lub obszarów ciała do innych lub częściej poza ciało chorego.
Do wykonania drenażu służą dreny i cewniki, które różnią się zarówno budową jak i zastosowaniem. Jedną z ważniejszych cech drenów i cewników jest ich grubość. Zwyczajowo określa się ją w jednostkach „F” (French). Jeden stopień w tej skali odpowiada 0,33 mm. Niekiedy można spotkać się z oznaczeniem jednostek jako „Ch” (ten sam przelicznik). Dla przykładu dren oznaczony 10F (10Ch) ma 3,3 mm grubości.
Historia wykonywania drenażu[edytuj | edytuj kod]
Pierwsze doniesienia o zastosowaniu drenów pochodzą od Hipokratesa, który stosował srebrne rurki do drenowania ropni. Erasistratus z Aleksandrii jako pierwszy cewnikował pęcherz moczowy, a Celsus w II wieku n.e. używał miedzianych kateterów do drenowania płynu puchlinowego z jamy otrzewnej. Podobnie postępował Klaudiusz Galen.
Niewiele wiadomo o używaniu drenów w wiekach średnich. Jedynie Guy de Chauliac w dziele Chirurgia Magna z roku 1363 wspomina o szarpiach (drobno pokrojone kawałki płótna) wkładanych do ropiejących ran w celu odprowadzania wysięku. Ambroży Paré stosował zarówno drenaż ran, jak i inne jego postaci. Zauważył przerastanie długo utrzymywanych drenów poprzez ziarninę. Dreny zabezpieczał przed przemieszczeniem się do jamy brzusznej za pomocą nici przywiązanej do nich. Johann Schultes z Amsterdamu zastosował dreny z wewnętrznym knotem, co znacznie poprawiało ich wydajność. Laurentius Heister odkrył zasadę działania kapilarów i ich działania ssąco-drenującego, gdy jedna z lnianych podwiązek pozostała w ranie, a jej końce wystawały daleko poza ranę. Heister zauważył działanie drenujące owej podwiązki. Od tej pory celowo pozostawiano w ranach takie podwiązki. Beniamin Bell pod koniec wieku XVIII pozostawiał dolną część rany nie zeszytą i nie stosował żadnych drenów czy tamponów uważając, że tamują one jedynie odpływ treści. Peaslee w Nowym Jorku i Chassaignac w Paryżu wprowadzili odpowiednio w 1855 i 1859 do użycia dreny gumowe. W 1865 Koeberlé w Strasburgu zastosował dren w postaci rurki szklanej, który następnie zmodyfikowali Weiss i Keith.
Twórca zasad aseptyki Joseph Lister stwierdził, że nie można przecenić znaczenia drenażu w chirurgii. Pod koniec wieku XIX w związku z gwałtownym rozwojem chirurgii wprowadzono wiele nowych materiałów do wytwarzania drenów. Stosowano gumę, gutaperkę i celuloid. Theodor Billroth stosował profilaktyczny drenaż po operacjach żołądka, a Jan Mikulicz-Radecki wprowadził dren gumowy w którego wnętrzu znajdowała się nasączona jodyną gaza. Pomysł ten długo jeszcze stosowny był w USA w postaci szklanej rurki z gazą w jej wnętrzu. Dreny powodowały jednak powstawanie przetok oraz przepuklin pooperacyjnych. W 1891 Hunter Robb przeprowadził badania mikrobiologiczne drenów, stwierdzając potrzebę ich sterylizacji i częstej wymiany. Chirurdzy tacy jak Kelly czy Halstedt negowali użycie drenażu pooperacyjnego, zwracając uwagę na prawidłową technikę chirurgiczną i nie pozostawianie „martwych przestrzeni”. Wymiana drenów gazowych była bardzo bolesna. Przełomem stało się wprowadzenie w roku 1897 nowego typu drenu przez Karola Penrose’a. Był to dość szeroki rękaw gumowy z bocznymi otworami, do którego wprowadzano gazę. Jej wymiana była stosunkowo łatwa i bezbolesna. W tym samym czasie Heaton jako pierwszy zastosował dren ssący. Drenaż pooperacyjny zakładany był wówczas poprzez ranę. W roku 1905 Yates podzielił drenaż na pierwotny (profilaktyczny) i wtórny (leczniczy). Stwierdził on jednocześnie, że drenaż całej jamy otrzewnej jest niemożliwy, a otrzewna ma zdolność wchłaniania wysięku, jak i walki z bakteriami. W czasie I wojny światowej znacznie zmniejszyła się ilość laparotomii zakończonych drenażem rany. Zmniejszyła się ilość powikłań septycznych, a Hathaway stwierdził, że dreny powinny znaleźć się w muzeum chirurgii.
Nadal jednak stosowano dreny ssące, których popularność wzrastała. Chaffin w roku 1932 wprowadził komercyjny dren ssący, używany do drenaży głębokich ropni, w przypadkach gdy dren grawitacyjny okazywał się nieskuteczny. Murphy wprowadził 15 lat później system ssący (przerywany) z zastosowaniem strzykawki typu „Janet” po mastektomiach. Zamknięte systemy drenujące wprowadzili w latach 1950 i 1952 odpowiednio Baron i Raffle w Wielkiej Brytanii. Były one jednak niepraktyczne i trudne do obsługi. Przełomem stały się zestawy Redona i Josta z roku 1954. Te podręczne zestawy, składające się z miękkich drenów i butli ssących (samorozprężających się) stosowane są do dzisiaj.
W drugiej połowie XX wieku wprowadzono do chirurgii biokompatybilne materiały takie jak silastic czy poliuretan i znakowanie radiologicznie drenów. Dreny zaczęto wyprowadzać z osobnych cięć i choć nadal trwa dyskusja o zakresie, sposobach i potrzebie drenażu, współczesna chirurgia nie mogłaby rozwijać się bez tej techniki.
Drenaż chirurgiczny[edytuj | edytuj kod]
Drenaż chirurgiczny można go podzielić na następujące grupy:
- Drenaż celowy (leczniczy) – zapewnia on odpływ (zazwyczaj poza ciało chorego) płynów ustrojowych takich jak żółć, płyn puchlinowy, sok trzustkowy, sok dwunastniczy czy jelitowy. W przypadku wodogłowia płyn mózgowo-rdzeniowy drenowany jest do jamy otrzewnej. Odmianą tego typu drenażu jest zakładanie drenów wewnętrznych (stenty lub protezy) pomiędzy narządami lub szynujących już istniejące przewody, drogą operacyjną lub endoskopową. W przypadku wystąpienia odmy opłucnowej drenaż ma na celu – oprócz odprowadzenie ewentualnej patologicznej treści płynnej – przywrócenie prawidłowego ciśnienia (ujemnego) w jamie opłucnej.
- Drenaż prewencyjny – w tym przypadku dren zabezpiecza dany obszar przed gromadzeniem się wydzieliny (surowicza, żółciowa, krwista, jelitowa) w miejscu i ilości, które mogą spowodować powstanie zbiorników ulegających w dalszym etapie zakażeniu lub o innym niekorzystnym miejscowym działaniu (np. żółciowe zapalenie otrzewnej)
- Drenaż przepływowy (leczniczy) – w tym przypadku stosowane są dwa lub więcej drenów. Jedne służą jako dreny doprowadzające do danego obszaru – zazwyczaj zmienionego patologicznie – substancji leczniczych (np. antyseptyk czy antybiotyk) albo płuczących. Druga grupa drenów (lub pojedynczy dren) służy do odprowadzania nadmiaru owej substancji po przejściu przez obszar działania. Pewną odmianą takiego postępowania jest dializa otrzewnowa.
Drenowanie w ramach „małej chirurgii”
