Noce i dnie, Tom I - IV, 1950 r.

Noce i dnie, Tom I - IV, 1950 r. - Maria Dąbrowska

Cztery tomy w dwóch książkach. Tom I-II: 297 s. Tom III-IV: 889 s. Kusząc się o minimalne chociażby podsumowanie tej kilkusetstronicowej powieści po trosze autobiograficznej, po trosze będącej efektem obserwacji otoczenia autorki Dzienników, należy pamiętać, że Noce i dnie podejmują problematykę społeczną, historyczną, filozoficzną i egzystencjalną. Na dowód pierwszej można wymienić ukazanie przez pisarkę dziejów dążenia do niepodległości narodu polskiego, procesu kształtowania się nowej struktury społecznej w wyniku przemian społeczno-politycznych, zachodzących w Polsce od 1983 roku do I wojny światowej i obejmujących zmianę sposobu życia zubożałej szlachty, tracącej pozycję, rangę społeczną i zmuszonej do zajęcia się pracą zarobkową przez rodzący się kapitalizm. Poza tym Dąbrowska opisała także wzrost znaczenia i rozwój miast (na przykład Kalińca, wzorowanego na jej rodzinnym Kaliszu), a co za tym idzie wzrost roli mieszczaństwa, bogacącego się na wynajmie kamienic czy zakładaniu sklepów czy fabryk. Noce i dnie nie są tylko historią polityczno-historyczną. Są także niezwykłym studium psychologicznym Bogumiła i Barbary – dwóch odmiennych osobowości, dwóch sprzecznych charakterów. Nie lada wyzwaniem jest tolerowanie w czasie lektury ciągłych narzekań i utyskiwań w stosunku do świata introwertycznej bohaterki, która jest stale niezadowolona i nieszczęśliwa z powodu dysonansu, jaki odczuwa między swoimi ideałami romantyczno-powstańczymi, a rzeczywistością serbinowskiej wsi. (...)