Nauka i Uczony, 1917 r.

Nauka i Uczony, 1917 r. - Jan Tur

Przez piśmiennictwo naukowe od wieków przewija się autorefleksja uczonych nad własną działalnością badawczą i pisarskim dorobkiem, pojawiają się formułowane przez nich oceny stanu wiedzy oraz literatury naukowej (zwłaszcza własnej dyscypliny),a także wskazówki dla kontynuatorów ich badań i młodych adeptów nauki.Choć w sposób naturalny wypowiedzi takie znajdują swe miejsce przede wszystkim w biografiach i autobiografiach, jak też w korespondencji ludzi nauki, odnaleźć je można także w publikacjach stricte naukowych z poszczególnych dziedzin wiedzy, także w tych o naukoznawczym charakterze. Wówczas refleksje te zyskują szczególną sankcję dzięki temu, iż – przez nadanie im kształtu publikacji naukowej.Jednym z takich tekstów, z rzadka dziś wspominanych jest pisana między czerwcem 1916 a majem 1917 roku, wydana zaś w roku 1917 nakładem Gebethnera i Wolffa książka Jana Tura (1875–1942) Nauka i uczony. Jej autor, wybitny biolog, zasłużony na polu embriologii i teratologii, zawarł tam refleksje nad istotą uprawiania nauki, charakterem pracy naukowej, predyspozycjami i cechami ludzi nauki, jej organizacją i instytucjonalizacją u progu XX wieku. Wyraził je w niepozbawionym patetyczności stylu, językiem bogatym, stosując chętnie środki retoryczne, sama zaś orto- i typografia tekstu – wielość rozspacjowanych słów i zwrotów, wielokropki, wykrzykniki – oddają emocjonalność oraz emfazę autora, każąc szukać powinowactwa z literaturą młodopolską. Książka – a raczej książeczka – licząca niewiele ponad dwieście stron niewielkiego formatu, wydana w latach toczącej się pierwszej wojny światowej, uzyskała staranny kształt edytorski, który – jak można przypuszczać – był realizacją wizji samego autora. Stronę tytułową wzbogaciło motto wydrukowane czerwonym kolorem: „Omnia labore. Omnia labori”, a ozdobniki zaczerpnięte ze starodrukowych edycji przyrodniczych niosły podobne przesłania: otwierała książkę Tura winieta z dewizą „Ingeniosa assiduitate” (przemyślną wytrwałością) stosowana w oświeceniowych drukach amsterdamskiego typografa Marca-Michela Reya (1720–1780), zamykała zaś winieta z genewskiej edycji Paracelsusa z 1658 r.