Na stracenie

Na stracenie - Janusz Krasiński

Powieść Krasińskiego stanowi literackie świadectwo przeżyć pisarza, który doświadczył dwóch nieludzkich systemów: nazizmu i komunizmu. "Na stracenie" otwiera czterotomowy cykl powieściowy o życiu Szymona Bolesty. Pozostałe tomy noszą tytuły: "Twarzą do ściany", "Niemoc" i "Przed agonią". Choć nie jest to autobiografia, życiorys Krasińskiego jest kluczem do zrozumienia powieści i całego zamysłu opisania historii pokolenia, które dorastało podczas ostatniej wojny światowej, a Szymon Bolesta jest bez wątpienia alter ego autora. Janusz Krasiński urodził się w 1928 roku w Warszawie, mieszkał na Mariensztacie. Jego dom zniknął z powierzchni ziemi w czasie powstania warszawskiego, w którym brał udział jako członek Szarych Szeregów. Ojca stracił jeszcze przed wojną, a matkę w 1944 roku, gdy po wyprowadzeniu z powstania warszawskiego dobrowolnie wróciła do obozu w Pruszkowie z bochenkiem chleba dla syna, a potem, w wyniku kolejnej segregacji i transportu, zginęła w komorze gazowej Auschwitz. Koniec wojny zastał go w obozie koncentracyjnym Dachau, dokąd został wywieziony z Pruszkowa. Po dwóch latach pobytu w amerykańskiej strefie okupacyjnej, w 1947 powrócił do Polski. Wkrótce potem, w wieku 19 lat, został aresztowany i oskarżony, na podstawie sfabrykowanych dowodów, o szpiegostwo na rzecz wywiadu amerykańskiego, po czym skazany i uwięziony. O swoim akcie oskarżenia i procesie Janusz Krasiński mówi w wywiadach i w filmie dokumentalnym Joanny Żamojdo pt. „Janusz Krasiński. Cenzurowany życiorys”. Punkty oskarżenia, dziś brzmiące absurdalnie i groteskowo, zarzucały Krasińskiemu, że jako szpieg amerykański miał dostarczać danych o stanie lotnictwa, włącznie z nazwiskami oficerów, zdjęć lotnisk i samolotów, szczegółowych raportów na temat transportu wojskowego, a także raportów o działalności partii politycznych. Pierwsza część powieści "Na stracenie" dotyczy śledztwa, a przede wszystkim metod osaczania i wikłania młodego chłopaka przez funkcjonariuszy bezpieczeństwa, których zadaniem jest nie tylko wymuszenie na nim przyznania się do nieistniejącego przestępstwa, ale również uzyskanie jak największej liczby nazwisk kolejnych potencjalnych ofiar. Wydarzenia te odzwierciedlają śledztwo prowadzone w sprawie Krasińskiego - w którym, według słów jednego z współwięźniów Bolesty: "człowiekowi los jest sądzony, a prawda sama dostosuje się do tego losu". Śledztwo tak w przypadku bohatera, jak i autora kończy się rozprawą sądową, w której zapada wyrok, wobec prokuratora domagającego się kary śmierci i szalejących w tym czasie egzekucji - łaskawy dla oskarżonego: 15 lat.