Mikołaj Kopernik jako uczony, twórca i obywatel

Mikołaj Kopernik jako uczony, twórca i obywatel - Ludwik Antoni Birkenmajer

"W 45o-tą rocznicę urodzin Kopernika godzi się zaiste odświeżyć pamięć chociażby na główniejsze wydarzenia jego życia obywatelskieg o i naukowego , oraz uwydatnić główne momenta w tym wielkim akcie jeg o twór - czości , który go postawił w rzędzie najgłębszych myślicieli całej ludzkości. Taki właśnie ma zamiar i przeznaczenie niniejszy szki c okolicznościowy, w którym zamierzamy zwięźle przedstawić życie i działalność wielkiego naszego ziomka i postać jego oświetlić w trzech, co dopiero wspomnianych kierunkach. Należy nam rzecz rozpocząć od pewnego rodzaju usprawiedliwienia się wobec czytelnika. W niejednem mianowicie odstępujemy tutaj dość znacznie od naszyctrpoprzedników, ale czynimy to pod naciskiem licznych szczegółów, wydobytych z różnych archiwów i bibljotek na jaw dopiero w czasach nowszych i najnowszych. Powtóre. Ponieważ nie wszystkie lata, nie wszystkie okresy lat w życiu Kopernika posiadły jednakowe znaczenie i jednakową doniosłość pod względem jego działalności obywatelskiej, naukowej lub twórczej, przeto nie wszystkim z pośród nich przydzieliliśmy jednakową rozciągłość miejsca w naszem opowiadaniu, które skutkiem tego, czujemy to dobrze, będzie miało odcień pewnej dorywczości. Odnośnie do strony naukowej i twórczej, czasom jego młodości poświęcamy więce j uwagi i miejsca niżli to się działo dotychczas, dzisiaj bowiem jest pewnem, że w tym jego życia okresie odbyły się narodzin y wielkieg o odkrycia ."