Miesięcznik poświęcony kaznodziejstwu polskiemu, 1910 r.

Miesięcznik poświęcony kaznodziejstwu polskiemu, 1910 r. - Ignacy Adamski

O poświadczonym źródłowo rozwoju kaznodziejstwa w Polsce można mówić dopiero w odniesieniu do XIII i XIV w. Postępująca wówczas szybko rozbudowa sieci parafialnej wiązała się z koniecznością docierania do coraz szerszych kręgów wiernych. Ogromną rolę odegrały w tym względzie sprowadzone do Polski już przed połową XIII w. zakony dominikanów i franciszkanów, praktykujące zwyczaj głoszenia ludowi kazań w języku narodowym. W środowisku śląskich dominikanów powstał na przełomie XIII i XIV w. zbiór łacińskich kazań Sermones de tempore et de sanctis (Kazania na święta i o świętych) Peregryna z Opola (zm. po 1333), w którym znalazły się również kazania poświęcone świętym polskim: Wojciechowi, Stanisławowi i Jadwidze. Dzieło Peregryna zyskało popularność w całej Europie, oddziaływało również na późniejsze kazania w języku polskim.
Ówcześni kaznodzieje korzystali wprawdzie z łacińskich, najczęściej importowanych zbiorów kazań, ale już w XIII w. były one wygłaszane w języku ojczystym, o czym świadczą liczne polskie glosy (objaśnienia trudniejszych zwrotów łacińskich) występujące w kodeksach kaznodziejskich z tego okresu. Obyczaj taki potwierdzają również tzw. exempla (przykłady) - krótkie, anegdotyczne opowiastki o charakterze umoralniającym (np. o mękach czekających grzeszników), którymi kaznodzieje ilustrowali swe wywody m.in. po to, by pobudzić uwagę i wyobraźnię słuchaczy (liczne exempla znajdujemy m.in. w zbiorze Peregryna z Opola).