Matka odchodzi

Matka odchodzi - Tadeusz Różewicz

Książki stanowiącej zapis jednego z najbardziej traumatycznych - a zarazem najbardziej powszechnych - doświadczeń egzystencjalnych: śmierci matki. Różewicz dojrzewał do tego zapisu przeszło czterdzieści lat (jego matka, Stefania Różewicz, zmarła w lipcu 1957 r.). Powstała książka nie dająca się zakwalifikować gatunkowo: autorefleksyjny szkic "Teraz" sąsia- duje z wierszami i dziennikiem z owego lata 1957, kiedy to poeta asystował przy umieraniu swojej matki. Różewicz włączył też do książki dwa pamiętnikarskie zapisy matki, młodzieńczy wiersz swego, zabitego w czasie wojny, brata Janusza oraz szkic wspomnieniowy drugiego brata - znanego reżysera filmowego Stanisława. I bodaj właśnie dzięki tej różnorodności Różewicz nie tylko zapisał to doświadczenie, lecz także - pośrednio je zinterpretował. Odczytuję bowiem w tej książce wyraźne przeciwstawienie dwu światów. Świata "mnie-poety" i świata Matki. Świata "pokręconego" i świata świętej prostoty. Świat poety to nieustanna gmatwanina, to pytania skazane na brak odpowiedzi. To wątpliwości etyczne i zwątpienia w sens egzystencjalny. "Poeta!" - Różewicz od lat podawał w wątpliwość współczesny sens tego określenia. Tu wprost wyznaje: "jestem poetą". Ale czy to dobrze, że "jestem poetą", skoro w poe-zji zawarty jest element oszustwa, skoro poeta to ktoś taki, kto obiecywał matce, że pokaże jej morze i góry, ale nigdy tego przyrzeczenia nie spełnił? Jak sam autor wyznaje, "Matka odchodzi" to żebracze treny. Na książkę składają się wiersze poety, fragment jego pamiętnika, luźne teksty oraz wspomnienia autorstwa matki i dwóch braci. Postać wyłaniająca się z tych skrawków to kobieta pracowita, zaradna, a przede wszystkim - dobra, kochana mama. Z lektury można wnioskować, że z synami łączyła ją bardzo silna więź; notatki Różewicza zapisane wiele lat po jej śmierci świadczą z kolei o niekłamanej, głębokiej miłości synowskiej.