Mały słownik Górnego Śląska cz. I

Mały słownik Górnego Śląska cz. I - Bożena Cząstka-Szymon

Etnolekt śląski (śl. ślōnskŏ gŏdka[a], ślůnsko godka[b]) – zespół gwar śląskich[2][3], być może łączących się w kilka dialektów[4], którym posługuje się rdzenna ludność Górnego Śląska, Śląska Cieszyńskiego oraz reliktowo część ludności Dolnego Śląska[potrzebny przypis]. Na kształtowanie się słownictwa etnolektu miały wpływ zapożyczenia z języków: literackiego polskiego, czeskiego (szczególnie z morawskiego, funkcjonującego dawniej jako odrębny język), niemieckiego (najczęściej z germańskiego dialektu śląskiego) oraz częściowo słowackiego. W mowie tej przeważa źródłosłów słowiański. Znaczna część wyrażeń bliższa jest językowi staropolskiemu niż współczesnej polszczyźnie[5].

Dyskusyjna jest kwestia statusu mowy śląskiej. W publikacjach językoznawczych ślůnsko godka uznawana jest za dialekt języka polskiego. W Narodowym Spisie Powszechnym w 2002 r. używanie śląskiego w kontaktach domowych zadeklarowało 56,6 tys. osób[6]. W spisie z 2011 było już 529 tys. takich deklaracji[1] Obecnie trwają prace kodyfikacyjne, dotyczące pisowni języka. Język śląski został uwzględniony w normie ISO 639-3, gdzie Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna – ISO przydzieliła mu kod: "SZL"[7], przy czym nie uznała gwar dolnośląskich za część języka śląskiego, tylko polskiego[8], pomimo historycznej, genetycznej i językowej łączności obu tych etnolektów.

Od lat 30. XX wieku istnieje śląski mikrojęzyk literacki – laski, ustandaryzowany przez frydeckiego pisarza Erwina Goja, znanego jako Óndra Łysohorsky, jednak został oparty na bazie pogranicznej śląsko-morawskiej gwary górno-ostrawskiej, więc nie jest dla zespołu dialektów śląskich reprezentatywny. Wcześniejsze próby standaryzacji literackiego języka śląskiego, podejmowane kilkakrotnie w XIX w. m.in. przez Antoniego Stabika, zakończyły się niepowodzeniem.