Malarstwo polskie XIX i XX wieku 1926 r

Malarstwo polskie XIX i XX wieku 1926 r - Eligjusz Niewiadomski

Mówiąc o Eligiuszu Niewiadomskim łatwo popaść można w generalizację. Po pierwsze, wbrew stanowi rzeczy próbuje się zrobić z niego prawicowego fanatyka, choć był on tak naprawdę co najwyżej fanatykiem antysemickim (te dwa zbiory mają części wspólne, lecz nie tożsame ze sobą!). Po drugie, zupełnie zapomina się kim zamachowiec był naprawdę i jakie miejsce w artystycznym świecie zajmował. W swojej twórczości artystycznej trzymał się realizmu. Podobnie jak większość artystów jego pokolenia przeżywał fascynację polskimi górami, czemu dał wyraz między innymi w obrazie Pejzaż tatrzański. Równocześnie, podobnie jak Wyspiański, zwracał się ku motywom religijnym (np. Chrystus w Ogrójcu). Był również autorem polichromii w kościele św. Bartłomieja w Koninie, w której połączył elementy patriotyczne (ale nie nacjonalistyczne) z religijnymi. Dzieło to było szeroko komentowane w ówczesnej prasie, w tym i „Kurierze Ilustrowanym”, na którego stronie tytułowej przedstawiono fragment adoracji Najświętszego Sakramentu autorstwa Niewiadomskiego. Wśród najlepiej rozpoznawalnych prac artysty należy na pewno wymienić portret Stefana Żeromskiego, z którym podobno malarz był w przyjacielskich stosunkach. Wydał również w 1899 r. Atlas dziejów Polski zawierający 13 kolorowych mapek, w którym przedstawił mapy od czasów panowania Piastów. Napisał również Program i metoda nauki rysunków w średnich i wyższych szkołach techniczno-mechanicznych. Wiele pozycji z dwudziestolecia międzywojennego zawiera ilustracje przez niego stworzone, między innymi do Słonia Dudy i O mój rozmarynie. Książka ta pisana jest w warunkach trudnych. Historyk sztuki polskiej znajduje bardzo mało materiału przygotowawczego. Szukanie go jest mozolne i powoduje dużą i jałową stratę czasu, którego autor już nie miał za wiele. Stworzono tu pewne ramy, niby wielkiego poliptyku i pole każdej wypełniono grupą artystów związanych epoką, bądź charakterem twórczości. Każdej takiej grupie autor starał się dać pewne tło, na którym jaśniej tłumaczy się jej charakter i wzajemny związek jej członków.