Liber generationis plebeanorum

Liber generationis plebeanorum - Włodzimierz Dworczak (red.)

Spisana w pierwszej połowie XVII w. księga rodowodowa znaczniejszych plebejuszów epoki próbujących przenikać do stanu szlacheckiego, zwana także"chłopskim herbarzem". Zawiera liczne rodowody wraz z opisami wydarzeń czy obyczajów.

Pod pozorami literatury heraldycznej, w postaci księgi kryje się ostra krytyka polskich rodów szlacheckich z tamtej epoki, mająca na celu ośmieszenie fałszywej szlachty (samozwańców) i wykazanie jej różnorakich występków. Z uwagi na bieg historii dzieło Trepki okazało się jednak jednym z ważnych źródeł upamiętniających opisywane rody. Obrazuje stosunki dworskie, mowę potoczną (w tym wyzwiska i popularne wtedy kalambury), cechuje się żywą narracją i humorem.
Księga liczy ponad 500 stron. Zawiera przede wszystkim elementy prozy, miniaturowej noweli, opowiadania i zalążki powieści. Autor opisuje zarówno głośne skandale, o których mówiło się w całym kraju, jak i drobne niesnaski domowe. Przez niektórych uważane wręcz za pierwszą polską powieść.