Kronika getta warszawskiego

Kronika getta warszawskiego - Emanuel Ringelblum

W sierpniu 1939 roku Ringelblum przebywał w Genewie, gdzie uczestniczył w XXI kongresie syjonistycznym. Na wieść o podpisaniu paktu Ribbentrop-Mołotow natychmiast powrócił do Polski (przez Włochy, Jugosławię i Węgry). Do Warszawy dotarł w chwili rozpoczęcia niemieckiej inwazji. Natychmiast włączył się do organizowanej z ramienia „Jointu” akcji pomocy bezdomnym i głodującym. Mimo iż wielokrotnie proponowano mu ucieczkę z miasta – konsekwentnie odmawiał. W listopadzie 1940 roku wraz z rodziną i kilkuset tysiącami Żydów został zamknięty w getcie warszawskim. Dzięki kontaktom i doświadczeniom uzyskanym podczas wieloletniej współpracy z „Jointem” Ringelblum zajął wysoką pozycję w strukturach pomocy społecznej w getcie. Aktywnie uczestniczył w pracach Centralnego Komitetu Pomocy (później Komitetu Koordynacyjnego), od września 1939 roku koordynującego działalność żydowskich organizacji humanitarnych i pomocowych w Warszawie. Gdy na bazie Komitetu Koordynacyjnego utworzono Żydowską Samopomoc Społeczną (Alejnhilf), Ringelblum stanął na czele jej Sekcji Pracy Społecznej. Do jego obowiązków należało nadzorowanie pracy tzw. komitetów domowych. Pragnąc ocalić jak najwięcej przedstawicieli żydowskiej inteligencji starał się zapewnić im zatrudnienie w agendach ŻSS. ŻSS pozostawała w ostrym sporze z warszawskim Judenratem i jego przewodniczącym – Adamem Czerniakowem. ŻSS oskarżało Judenrat oraz podległą mu żydowską policję o korupcję, faworyzowanie bogatych i konwertytów, a także o propagowanie asymilacji (urzędy gminy posługiwały się głównie językiem polskim). Ringelblum i jego współpracownicy uważali, że bogaci Żydzi muszą wziąć na siebie część ciężarów związanych z opieką nad ubogą ludnością i uchodźcami. Ponadto stali na stanowisku, że instytucje getta powinny w pierwszym rzędzie przejawiać lojalność wobec żydowskiej kultury. Z tego względu w zapiskach Ringelbluma można znaleźć wiele ostrych słów krytyki pod adresem Judenratu i Czerniakowa (nie zawsze jednak była ona obiektywna). Ringelblum zaangażował się także w działalność podziemną. W 1942 roku został członkiem Bloku Antyfaszystowskiego. Uczestniczył w tworzeniu Żydowskiej Organizacji Bojowej (był członkiem komitetu finansowego ŻOB) oraz przyjaźnił się z jej przywódcą, Mordechajem Anielewiczem. Utrzymywał także kontakty z drugą najsilniejszą organizacją podziemną w getcie – prawicowym Żydowskim Związkiem Wojskowym. Od 1943 roku współpracował z Żydowskim Komitetem Narodowym