Kronika Getta Łódzkiego Tom I

Kronika Getta Łódzkiego Tom I - Danuta Dąbrowska

W listopadzie 1940 r., na polecenie Chaima Rumkowskiego, utworzono w obrębie getta Wydział Archiwum. Do jego zadań należało gromadzenie dokumentów mających w przyszłości stanowić podstawę do opisania historii getta. W placówce tej, od 12.01.1941 r. do 31.07.1944 r. pracownicy, w większości dziennikarze i pisarze, opracowywali kronikę getta. Teksty Kroniki redagowano z początku w języku polskim, w okresie od września do grudnia 1942 równolegle w języku polskim i niemieckim, a dopiero od stycznia 1943 wyłącznie po niemiecku.

Każdego dnia powstawało sprawozdanie dzienne, w którym zamieszczano aktualne na dany dzień informacje o ważnych wydarzeniach z życia getta. Powstawało coś na kształt pozbawionej czytelników, codziennej gazety tworzonej wyłącznie na potrzeby archiwum, po to, by umożliwić przyszłym pokoleniom zrozumienie życia i śmierci w getcie.

W poszczególnych rubrykach Kroniki, jej twórcy umieszczali najważniejsze fakty ze wszystkich obszarów gettowego życia. Poczynając od opisu aktualnej pogody, liczby urodzin i zgonów, nieszczęśliwych wypadków, po najważniejsze wydarzenia z zakresu zaopatrzenia i produkcji poszczególnych zakładów getta, chorób zakaźnych i przyczyn zgonów. Ponadto, w formie felietonu, powstawały teksty dotyczące różnych aspektów życia codziennego, kulturalnego oraz krążących po getcie plotek i humoru.

Poszczególne numery Kroniki powstawały w wyniku pracy zespołowej. Czasem fragmenty pisane przez poszczególnych autorów były łączone w jedną całość, niekiedy zaś występują jako odrębne przekazy, zawierające różniące się między sobą omówienie tych samych zagadnień i podpisane inicjałami poszczególnych pracowników Wydziału Archiwum.

Kronika nie daje pełnego wglądu w codzienność życia w getcie. Jako że tekst w niej zawarty podlegał wewnętrznej cenzurze, niektóre sprawy nie są w ogóle omawiane lub zostały w niej jedynie nadmienione. Poza tym twórcy Kroniki podobnie jak inni mieszkańcy getta byli odcięci od świata zewnętrznego i jak oni cierpieli w straszliwych warunkach gettowej egzystencji, zdając sobie sprawę z rosnącego zagrożenia życia własnego i opisywanej przez siebie społeczności.

Mimo wspomnianych wcześniej ograniczeń i specyficznych okoliczności powstawania tekstów, Kronika jest jednym z najcenniejszych źródeł do dziejów getta łódzkiego.

W 2009 r. ukazała się pełna polskojęzyczna, drukowana wersja Kroniki, opracowana przez pracowników Uniwersytetu Łódzkiego i Archiwum Państwowego Łodzi. Jej wydanie poprzedziła publikacja niemieckojęzycznej wersji w roku 2007. Na tych właśnie edycjach - niemieckiej i polskiej bazuje elektroniczna wersja ostatnich dwunastu miesięcy Kroniki Litzmannstadt Getto.