Kolumbowie

Kolumbowie - Roman Bratny

"Kolumbowie" to trzyczęściowa epopeja o Warszawie, jej mieszkańcach i II Wojnie Światowej. Pierwsza część opowiada o tak zwanym Małym Sabotażu, druga część obejmuje Powstanie Warszawskie, trzecia czasy powojenne. Bardzo sugestywna jest pierwsza scena: kilku młodych chłopców gra w piłkę siatkową. Jest rok 1943, wokół wojna - krematoria, łapanki, getta żydowskie - a oni grają w siatkówkę. Trzeba przecież pamiętać, że młodzi - i nie tylko młodzi - ludzie chcieli żyć "normalnym" życiem; może inaczej - chcieli stworzyć taką wyspę spokoju, gdy wokół sztorm wojny. Takich scen jest wiele, wiele jest takich namiastek "mormalności": kawiarnia, spacery, podróż koleją, dyskusje literackie. Wrócmy jednak do przerwanego meczu siatkówki: widzimy ich wszystkich - bohaterów powieści. Oto oni: Jerzy, Kolumb, Malutki, Zygmunt, Czarny Olo. Losy tych ludzi zapełnią karty powieści; dołączą do nich - tak to powiedzmy - w swoim czasie Niteczka, Basia, Ałła, major Junosza ... Są to opisy postaci z krwi i kości, prawdziwe, wzięte z życia. Powiem tylko jedno: Jerzy to alter ego Romana Bratnego, a reszta postaci, jak należy domniemywać, również ma swoje koleracje w realnym życiu. Widzimy w Kolumbach rózne postawy życiowe, rózne idee. Jest pół-żyd, jest lewak, jest idealny żołnierz, i tak dalej, i tak dalej. Specjalnie nie przypisuje nazwisk czy pseudonimów do poszczególnych atrybutów - chcę nijako zmusić Czytelnika do wysiłku, do przeczytania powieści. Zastanawia jedno - powiem dla zchęty, a mianowicie to, że wsród AK-owców znalazł się lewicowiec. Po głębszej analizie zagadnienia nie dostrzegam tutaj żadnych sprzeczności: lewicowiec to przecież nie komunista. Tylko ci ostatni tak mniemali, dość płytko, dość niefrasobliwie. Ale z drugiej strony taki pogląd był im na rękę.