Hrabia Monte Christo Tom I i II - Aleksander Dumas
Tom I - 491s., 1956r.
Tom II - 578s., 1956r.
Hrabia Monte Christo (fr. Le Comte de Monte-Cristo) – powieść Aleksandra Dumasa ojca z 1844 roku, uważana za najwybitniejsze dzieło w jego ogromnym dorobku. Akcja toczy się pomiędzy 24 lutego 1815 a 5 października 1838, z przerwą na okres wrzesień 1829 – wiosna 1838. Miejscem akcji są zamek d'If, Marsylia, Paryż, Rzym, wyspa Monte Christo oraz inne miejscowości we Francji i Włoszech. Dumas napisał utwór we współpracy z historykiem Auguste'em Maquetem jako powieść w odcinkach, publikowaną w dwóch seriach w dzienniku Journal des débats. Według wspomnień autora w 1842 roku udał się on wraz z Napoleonem Józefem Bonaparte na Elbę i Pianosę w celu zwiedzenia miejsc związanych z Napoleonem I i polowania. Ze statku dostrzegli wyspę Monte Christo. Usłyszawszy jej nazwę, Dumas obiecał, że zawrze ją w tytule przyszłej powieści. Anegdotę tę J. Bornecque uważał za mało wiarygodną. W 1843 Dumas podpisał kontrakt na napisanie wielotomowego utworu pt. Wrażenia z podróży po Paryżu. Zamierzał pierwotnie zawrzeć w tym tomie gawędy historyczne i archeologiczne, jednak wydawcy zażądali od niego, by dzieło było powieścią przygodową rozgrywającą się w Paryżu, na wzór wydanych niedawno Tajemnic Paryża Eugène'a Sue. W poszukiwaniu inspiracji dla intrygi przyszłej powieści Dumas zapoznał się z treścią Wspomnień wydobytych z archiwów paryskiej policji J. Peucheta. Koncepcję fabuły dzieła opracował po przeczytaniu rozdziału zatytułowanego Diament zemsty. Bohater tekstu Peucheta, François Picaud, został w 1807 roku, na krótko przed swoim ślubem z zamożniejszą od siebie Marguerite Vigoroux, uznany za szpiega angielskiego i uwięziony. Przyczyną tego był anonimowy donos, napisany przez trzech jego znajomych, którym opowiedział o swoich życiowych planach. Picaud spędził siedem lat w twierdzy w Fenestrelle, gdzie opiekował się współwięźniem, ciężko chorym włoskim prałatem. Przed śmiercią duchowny wskazał mu w Mediolanie miejsce ukrycia należącego doń skarbu. W 1814 roku Picaud odnalazł skarb, po czym wrócił do Paryża, posługując się nazwiskiem Joseph Lucher. Dowiedział się o przyczynach swojego uwięzienia i o tym, że dawna narzeczona wyszła za mąż za głównego autora donosu, szynkarza Loupiana. Udając służącego, zdołał doprowadzić do ruiny rodzinę Loupianów i zamordować dwóch współautorów donosu, Chambarda i Solariego. Jako trzeciego zabił samego Loupiana, jednak był cały czas obserwowany przez ostatniego donosiciela – Alluta; on też tego samego wieczoru pozbawił go życia. Allut zbiegł następnie do Anglii i na krótko przed śmiercią opowiedział całą historię katolickiemu duchownemu, upoważniając go równocześnie do przekazania jej policji francuskiej. Innym źródłem inspiracji Dumasa miała być wydana w Amsterdamie w 1787 roku Historia trzydziestodziewięcioletniego pobytu w więzieniach stanu autorstwa Masersa Latude'a. Jej autor został osadzony w Bastylii w 1748 roku w wyniku intrygi dworskiej, którą Madame de Pompadour odczytała jako skierowaną przeciw sobie. Latude opisał tam barwnie swoje wielokrotne ucieczki z więzienia. Jako kolejny tekst, który mógł wywrzeć wpływ na powieść, Bornecque wskazywał utwór mało znanego pisarza Auguste’a Arnoulda pt. La Roue de fortune, którego głównym tematem także była zdrada i zemsta. Bohater tegoż utworu również został niesłusznie oskarżony o przestępstwo polityczne, zaś jego narzeczona poślubiła człowieka, za sprawą którego trafił do więzienia. Postać drugiej żony prokuratora de Villeforta, trucicielki, Dumas oparł na autentycznej historii mordercy, Edme'a-Samuela Castainga.
