Hitleriada Furiosa, 9 karykatur, 1946 r.

Hitleriada Furiosa, 9 karykatur, 1946 r. - Stanisław Toegel

Teczka z 9 karykaturami.

Stanisław Toegel po stłumieniu powstania warszawskiego został deportowany na roboty przymusowe do Getyngi, gdzie potajemnie rysował karykatury nazistów. Uwolniony przez wojska brytyjskie trafił w 1945 roku do obozu dla tzw. Displaced Persons (dipisów) w Osnabrücku. Tam ukończył, znane do dziś na całym świecie, dwa cykle karykatur rządów Hitlera: „Hitleriada furiosa“ oraz „Hitleriada macabra“, wydane w roku 1946 przez wydawnictwo Antoniego Markiewicza w miejscowości Celle. Książeczka dla dzieci, którą współtworzył, ukazała się w roku 1947 nakładem wydawnictwa Tadeusza Starczewskiego Strażnica, które także miało swoją siedzibę w Celle. Zapewne obydwaj wydawcy należeli również do grona polskich dipisów. Ilustracje Toegla, już przed wojną pracującego jako karykaturzysta we Lwowie, to niezwykłe dokumenty z okresu tuż po zakończeniu drugiej wojny światowej.

Stanisław Toegel urodził się 20 sierpnia 1905 roku w Jaworowie, leżącym 50 kilometrów na zachód od stolicy obwodu Lwowa. Studiował prawo na uniwersytecie we Lwowie i już w trakcie studiów zyskał popularność jako karykaturzysta. Bogusław Bakuła, literaturoznawca w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu pisze, że Toegel był stałym bywalcem lwowskiej knajpy Pod Gwiazdką, w której spotykała się „lewicowa“ młodzież polska, ukraińska i żydowska, „mniej więcej zgodnie zwalczająca lwowskie artystyczne autorytety“. Knajpę odwiedzali także „polscy intelektualiści, jak Karol Kuryluk czy Stanisław Piętak z kręgu gazety lwowskiej Sygnały i ukraińscy literaci o lewicowej orientacji, jak Jaroslav Halan i Stepan Tudor. Ale były też sygnały, mówiące, że w tej knajpie bywali działacze zdelegalizowanej Komunistycznej Partii Zachodniej Ukrainy, a nawet może i członkowie organizacji bojowych.“ Toegel, jak pisze Bakuła, rysował tu „świetne karykatury bywalców knajpy, która pękała w szwach, ponieważ kredyt u gospodarza był stosunkowo wysoki.“