Historia elektryki polskiej. Przemysł i instalacje elektryczne. - Kazimierz Kolbiński (red.)
W czerwcu 1959 r., w czterdziestą rocznicę powstania Stowarzyszenia E1ektryków Polskich, odbył się XII Walny Zjazd Stowarzyszenia Elektryków Polskich, który dokonał przeglądu prac SEP i jego roli w rozwoju elektryki polskiej. Stwierdziliśmy wówczas, jak wielu już odeszło z tych, którzy byli pionierami polskiej myśli elektrotechnicznej, kształcili kadry polskich elektryków, kładli fundament pod polską energetykę, polski przemysł elektrotechniczny, telekomunikację, trakcję elektryczną, tworzyli plany elektryfikacji i walczyli z obcym kapitałem, eksploatującym nasze dobra narodowe i pracę polskiego robotnika. Stwierdziliśmy również, jak wiele świadectw o pracy elektryków polskich jej wynikach zaginęło bezpowrotnie i jak szybko zaciera się pamięć o tym, co zdziałano przed kataklizmami wojennymi, zwłaszcza zaś przed okupacją Polski przez hitlerowskiego najeźdźcę, kiedy to zostały zburzone lub spłonęły warsztaty pracy i wszystko co było z nimi związane i kiedy zginęło tak wielu wartościowych ludzi. Nie możemy przede wszystkim pozwolić na to, aby zatarł się w pamięci fakt, że elektrycy polscy kierowali się zawsze ideą postępu. Już na Ogólnopolskim Zjeździe Elektrotechników w Warszawie w dniach 7, 8 i 9 czerwca 1919 r., na którym zostało powołane do życia Stowarzyszenie Elektryków Polskich, podjęto między innymi znamienne uchwały o upaństwowieniu komunikacji telefonicznej, w sprawie upaństwowienia źródeł energii i w sprawie wywłaszczenia gruntów pod budowę elektrowni i linii elektrycznych. W 1929 r. na progu ciężkiego okresu gospodarczo-ekonomicznego, zdając sobie sprawę z niemocy ówczesnego rządu, z braku inicjatywy w kierunku rozbudowy przemysłu, elektrycy polscy zrzeszeni w SEP postanowili sprawy rozwoju przemysłu elektrotechnicznego i energetyki ująć w swe ręce. Plany te, wykonywane w ramach pracy społecznej członków SEP, tylko częściowo mogły być wprowadzone w życie, przeszkodzie pełnej ich realizacji stanął wówczas brak środków finansowych i brak zrozumienia i pomocy ze strony rządu. W 1937 r. elektrycy polscy brali czynny udział w I Kongresie Inżynierów we Lwowie i razem z innymi rzucili hasło o konieczności likwidowania wyzysku kraju przez kapitał zagraniczny, o konieczności wprowadzenia nowych postępowych metod i środków ratowania gospodarki narodowej wobec grożącego bankructwa gospodarki kapitalistycznej, wreszcie o konieczności oparcia gospodarki narodowej na metodach planowania. Podczas ostatniej wojny światowej z myślą o przyszłości i odbudowie zniszczonego przez hitlerowskiego najeźdźcę kraju w pracach nad planami odbudowy przemysłu I energetyki przewodzili elektrycy polscy, w podziemiu w kraju i na” obczyźnie, Powstałe wówczas plany rozwoju energetyki w Polsce stały się podwaliną pod dynamiczny rozwój przemysłu i energetyki w nowych warunkach w Polsce Ludowej. Urzeczywistniły się plany SEP z 1919 r. upaństwowienia przemysłu elektrotechnicznego i energetyki, a Rząd Polski Ludowej w tej dziedzinie korzystał z pracy społecznej elektryków zrzeszonych w SEP - w stowarzyszeniu, które już w 1929 r. chciało wziąć udział w rozbudowie gospodarki narodow4 Biorąc to wszystko pod uwagę, XII Walny Zjazd SEP podjął jednomyślną uchwalę o konieczności jak najstaranniejszego zgromadzenia wszystkiego, dotyczyło elektryki na ziemiach polskich, uznając, że jest to ostatnia chwila, kiedy można zebrać i utrwalić to, co pozostało w postaci dokumentalnej i w pa- mięci ludzkiej, a czego niedługo nie będzie można już odtworzyć. Wykonując tę uchwalę, Zarząd Główny SEP powierzył Komisji Historycznej SEP zgromadzenie materiałów, uporządkowanie ich i wydanie „Historii elektryki polskiej”, obejmującej całość jej dziejów - jej zaczątki na ziemiach polskich pod zaborami, jej okrzepnięcie w niepodległym państwie w okres międzywojennym i jej bujny rozwój w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Zamierzenia te znalazły żywy oddźwięk wśród członków Stowarzyszenia. Dzieło, które oddajemy do rąk Czytelników, jest owocem wieloletniego wysiłku setek kolegów, specjalistów we wszystkich dziedzinach elektryki, zwłaszcza starszej generacji; dzięki ich pełnej zapału i ofiarnej pracy Komisja Historyczna mogła zrealizować powierzone jej zadania. Inicjatywa Stowarzyszenia Elektryków Polskich spotkała się z poparcia Prezesa Rady Ministrów, który udzielił Stowarzyszeniu poparcia finansowego. „Historia elektryki polskiej” składa się z pięciu tomów: I -„Nauka, piśmiennictwo i zrzeszenia”, II „Elektroenergetyka”, III - „Elektronika i telekomunikacja”, IV - „Przemysł i instalacje elektryczne”, V „Trakcja elektryczna” Polska Ludowa dba o wszystkie pomniki narodowej kultury i cywilizacji w myśl założenia, że „bez przeszłości nie ma przyszłości”, kultywuje przeszłości, by na jej fundamentach budować lepszą socjalistyczną przyszłość narodu. „Historia elektryki polskiej” będzie fundamentem dla rozbudowy polskiej elektryki we wszystkich jej dziedzinach: nauce, piśmiennictwie, energetyce, przemyśle elektrotechnicznym i elektronicznym, telekomunikacji i trakcji. jak również dla działalności społecznej rozwijającej się i ogarniającej coraz szersze rzesze elektryków polskich. Syntetycznie ujęte dzieje elektryki polskiej, wielkie osiągnięcia na tym polu, jak również nieuniknione błędy przeszłości mogą ułatwić wytyczenie kierunków jej dalszego rozwoju. W pracach swoich Komisja Historyczna, wobec braku dokumentów, często opierała się na wspomnieniach członków SEP. Pamięć ludzka, szczególnie w od- niesieniu do dawnych zdarzeń, może być zawodna i nie obejmować całości poruszanych zagadnień. Wszystkich tych kolegów, którzy dostrzegą łuki i usterki, prosimy uprzejmie O nadsyłanie uzupełnień lub sprostowań w postaci wypowiedzi lub odpowiednich dokumentów, za co już teraz serdecznie dziękujemy. Nadesłane materiały staną się uzupełnieniem „Historii elektryki polskiej” i będą przechowywane w archiwum SEP.
