Gramatyka współczesnej polszczyzny kulturalnej 1947 r.

Gramatyka współczesnej polszczyzny kulturalnej 1947 r. - Zenon Klemensiewicz

We Wstępie autor omawia rolę języka w życiu człowieka i zwraca uwagę na to, że język, będąc „szeroko rozbudowanym systemem, zbiorem środków wyrazistych” (s. 4), umożliwia porozumiewanie się. Klemensiewicz przytacza słynne słowa Karola Libelta, według którego „naród żyje, dopóki język jego żyje”, podkreślając w ten sposób, że język jest nie tylko elementem spajającym grupę ludzi nim się posługujących, lecz także „wykładnikiem jedności narodowej” (s. 4). Druga część wstępu to rozważania o języku polskim; jego prasłowiańskiej i praindoeuropejskiej genezie. W trzeciej części opisane zostały odmiany języka: żargony grupowe (tj. socjolekty charakterystyczne dla grup zróżnicowanych społecznie – uzup. AŻ) i gwary. Podział na dzielnice dialektyczne (dialektalne) – małopolską, śląską, wielkopolską, mazowiecką i pomorską – pokrywa się z dawnymi podziałami plemiennymi. W opozycji do odmian regionalnych i środowiskowych języka Klemensiewicz stawia polszczyznę wspólną ludziom wykształconym: dialekt kulturalny, mowę ogólnopolską, ukształtowaną na podstawie dialektu małopolskiego i wielkopolskiego, z pewnymi wpływami czeszczyzny, a potem języków ruskich. Tę mowę ogólnopolską, używaną przez ludzi wykształconych, czyni przedmiotem opisu.