Górale atlas marokański

Górale atlas marokański - Ryszard Vorbrich

WSTĘP
Peryferyjność i marginalność w antropologii i ekologii kulturowej
Cele, metody i źródła
I. MASYW ATLASU: WYSPA, BARIERA CZY PERYFERIE

1. Atlas jako jednostka fizjograficzna

A. Rzeźba terenu
Atlas: wielkość fizyczna i wielkość mityczna
Morfologia i struktura masywu
Nizinne otoczenie
Rzeźba terenu jako wyznacznik cech ekosystemu i form kultury

B. Klimat, zasoby naturalne a wewnętrzne zróżnicowanie regionu
Maroko areną starcia klimatu morskiego i kontynentalnego
Atlas wobec innych regionów klimatycznych kraju
Typologizacja regionu górskiego

C. Szczególne znaczenie regionu podgórza – dir
Typy i specyfika diru
Prerif
Dir Wysokiego Atlasu
Dir Anty-Atlasu
Doliny rzek presaharyjskich

2. Atlas na tle kraju
A. Potencjał Atlasu a marginalizacja gospodarcza regionów górskich
Rola zasobów wodnych i leśnych oraz walorów turystycznych
Specyfika gospodarcza Atlasu a regiony rolnicze kraju
Strefy koncentracji ośrodków gospodarczych a marginalizacja ekonomiczna regionów górskich
Atlas a proces urbanizacji
Trwałość układów marginalizujących obszary górskie

B. Obszar refugialny a procesy marginalizacji demograficznej i kulturowej
Wyspa języka i kultury berberyjskiej
Spór o „obszar refugialny”
Wewnętrzne zróżnicowanie grup berberyjskich

C. Państwo marokańskie: centrum i peryferie
Wspólnota wiernych a organizacja państwowa
Przestrzenny wymiar państwa marokańskiego
Bled el makhzen i bled es siba
Opis podhalanka.pl

II. SPOŁECZEŃSTWO BEZ PAŃSTWA

1. Środowisko górskie a strategia adaptacji kulturowej
A. Zarządzanie zasobami strategicznymi
B. Funkcjonowanie systemów irygacyjnych
C. Wertykalny układ stref eksploatacji ziemi
D. Semi-nomadyzm

2. Segmentarna organizacja społeczna jako osnowa struktury politycznej
A. Koncepcja społeczeństwa segmentarnego
B. Od grupy rodzinnej do grupy terytorialnej
C. Frakcja plemienia – taqbilt
D. Plemię – qabila
E. Konfederacja plemion

3. Struktura społeczna i grupy mniejszościowe
A. Hierarchiczna struktura tradycyjnej społeczności Atlasu
Warstwy podstawowe – kryteria podziałów
Elity religijne: szorfa i marabuci
Ludzie wolni – Imaziren

B. Grupy o obniżonym (niskim) statusie
Haratyni i niewolnicy
„Ludzie pozbawieni wstydu”
Żydzi

C. Społeczność ksarów
System protekcji w społeczności ksarów
Społeczne rozwarstwienie ksarów

4. Utrzymywanie równowagi gospodarczej i politycznej
A. Jednostka i społeczeństwo
Granice bezpieczeństwa
Honor i hańba
Współpraca gospodarcza

B. Protekcja i sojusze
Pakty protekcji
Soffy – pakty braterstwa
Leffy – systemy sojuszy

C. Zażegnywanie i rozstrzyganie sporów
Wendeta – skrajna ostateczność
Mediacja – sztuka politycznego kompromisu
- Marabuci wyspecjalizowani mediatorzy
- Zauja  - miejsce kultu i ośrodek politycznej dyskusji

Zbiorowa przysięga – kamień probierczy prawa zwyczajowego

D. Targi i handel
Kontrola i ochrona szlaków handlowych oraz placów targowych
Typy i funkcje targów
Szczególna rola jarmarków – musem

5. Ochrona ciągłości i integralności grupy
A. Wojna jako forma realizacji celów politycznych i gospodarczych
Przyczyny wojen
Przebieg i formy działań wojennych

B. Budownictwo obronne
Geneza i zasięg zjawiska
Klasyfikacja i terminologia
Ufortyfikowane spichlerze kolektywne – agadiry
Ufortyfikowane domy kolektywne – irghemry
Jaskinie – tazart
Rezydencje feudalne – kasby
Ufortyfikowane wsie – ksary

C. Prawne aspekty funkcjonowania agadirów
Statuty agadirów
Sakralny charakter agadirów
Założenie i funkcjonowanie agadiru

6. Panowie Atlasu
Początki ustroju wodzowskiego
Struktura i funkcjonowanie wodzostwa
Wzrost i upadek rodziny Glaoui – studium przypadku

III. OD SPOŁECZEŃSTWA PLEMIENNEGO DO SPOŁECZEŃSTWA CHŁOPSKIEGO I NARODOWEGO

1. Makhzen – państwo typu hołdowniczego i segmentarnego
A. Władza centralna
Sułtan - suweren z nadania czy z wyboru?
Państwo typu segmentarnego a społeczeństwa marginalne
Elity władzy
Instytucje centralne: makhzen i dar el makhzen

B. Instrumenty panowania makhzenu
Aparat terenowy: kaid, pasza i kadi
Armia i plemiona guisz

C. Harka. Tradycyjne formy eksploatacji bled es siba
Polityczne i ekonomiczne funkcje harka
W marszu i w obozie

2. Protektorat: pacyfikacja i likwidacja bled es siba
A. Cele i taktyka protektoratu
B. Formy oporu górali
C. Etapy podboju i struktura Protektoratu
D. Polityka berberyjska

3. Unifikacja i pluralizm
A. Neo-makhzen i górale Atlasu
Berberzy a układy polityczne niepodległego Maroka
Arabizacja a marginalizacja kultury i języka berberyjskiego
Struktury plemienne a terenowe struktury państwa

B. Wieśniak, mieszczanin i obywatel
Zjawisko migracji
Detrybalizacja a postacie marginalizacji
Monarchia islamska a idea państwa-narodu

ZAKOŃCZENIE
STRESZCZENIE
BIBLIOGRAFIA
SŁOWNIK TERMINÓW ARABSKICH I BERBERYJSKICH
LISTA SKRÓTÓW
SPIS TABEL
SPIS MAP
SPIS RYCIN
INDEKS GEOGRAFICZNO-ETNICZNY
INDEKS NAZWISK