Głos wolny 1858 r.

Głos wolny 1858 r. - Stanisław Leszczyński

Traktat "Głos wolny, wolność ubezpieczający", przypisywany królowi Stanisławowi Leszczyńskiemu (1677-1766), powstał w kręgu intelektualnym skupionym wokół monarchy. Pierwodruk pochodzi zapewne z roku 1743 (karta tytułowa nie zawiera daty). Dzieło stanowi jeden z najsłynniejszych projektów reform społeczno-politycznych w historii państwa polskiego. Autor traktatu postuluje przewartościowanie tradycyjnej hierarchii społecznej poprzez dowartościowanie grup wykluczenia, a zatem chłopów i mieszczan. Sugeruje także pewne korekty w stosunku do warstw skupiających władzę polityczną - króla, sejmu, senatu, urzędników ministerialnych, kleru i szlachty. Część wskazanych w dziele wytycznych można byłoby uznać za rewolucyjne (np. wolność osobista dla chłopów), część jednak podtrzymywała dotychczasowe mechanizmy funkcjonowania państwa (np. utrzymanie liberum veto), czyniąc z projektu w istocie zachowawczą propozycję poprawy jego stanu.