Gilgamesz. Powieść babilońska, 1922 r.

Gilgamesz. Powieść babilońska, 1922 r. - Józef Wittlin

Gilgamesz: epos babiloński i asyryjski: ze szczątków odczytany i uzupełniony także pieśniami szumerskimi przez Roberta Stillera; litografiami ozdobił Roman Opałka; posłowiem i przypisami opatrzył Robert Stiller. "Gilgamesz" powstał na przełomie czwartego i trzeciego wieku p.n.e., ale wersję ostateczną spisano dopiero za czasów Asurbanipala, tego dziwaka, w którym wojenne okrucieństwo znalazło połączenie z zamiłowaniem do literatury. Osią utworu jest bezsens śmierci, jej nieuchronność, przed którą nie ratują najśmielsze nawet czyny. Jest w nim o przyjaźni, męstwie i sensie życia. O sprzeciwie wobec nielitościwych i niemoralnych bogów i pragnieniu pozostawienia po sobie śladu na Ziemi, a całość opisana z prawdziwym mistrzostwem. Wydźwięk eposu jest pesymistyczny, ale nie ma w nim rezygnacji i opuszczenia rąk. W "Gilgameszu" zawarta jest opowieść o potopie, w którym ginie cała ludzkość z wyjątkiem rodziny Utnapiszti, sumerskiego Noego, który na polecenie Boga buduje arkę i w niej znajduje schronienie. Opowieść identyczna z biblijną, ale starsza od niej o wieki całe. Odnalezienie glinianych tabliczek z opisem sumerskiego potopu to jedna z tych zadziwiających historii, w których przypadek miesza się z pasją poznania i ludzkim geniuszem. Ta pasja poznania jest i w Gilgameszu, który w rozmowie z duchem swojego przyjaciela mówi, że chce poznania, "niechby później miał siąść i płakać". Poznawszy, woła: "Wszystkie lata dotychczas przespałem, niech jednak oczy me widzą słońce, niech się słońcem nasycę! Pusta jest ciemność, jeśli się raz światło znalazło! Czy martwy może blask słońca zobaczyć? Niechaj więc me oczy wprost w słońce patrzą, aż się nie nasycę, aż nie oślepnę!"