Filozofia Augusta hr.Cieszkowskiego w świetle zasad filozofii Św. Tomasza z Akwinu, 1929 r.

Filozofia Augusta hr.Cieszkowskiego w świetle zasad filozofii Św. Tomasza z Akwinu, 1929 r. - Kazimierz Kowalski

CIESZKOWSKI August — filozof, twórca koncepcji „filozofii czynu” i historiozofii uzasadniającej idee mesjanistyczne romantyków pol., ekonomista, działacz społeczno-polityczny, ur. 12 IX 1814 w Suchej (k. Siedlec), zm. 12 III 1894 w Poznaniu. Przedwczesna śmierć matki C. sprawiła, że opiekę nad nim przejęła baronowa de la Haye (wychowawczyni Z. Krasińskiego), z którą wyjechał do Włoch. Po powrocie do Polski ukończył gimnazjum w Warszawie (jednym z jego nauczycieli był B. Trentowski). W 1831 rozpoczął studia filozoficzne na UJ, kontynuował na uniwersytetach w Berlinie i Heidelbergu, gdzie w 1838 uzyskał stopień doktora. W latach 1838–1840 podróżował po Anglii, Francji i Italii. Po powrocie do kraju osiadł początkowo w zaborze ros., jednak na skutek prześladowań w 1843 przeniósł się do Wierzenicy k. Poznania. W tym samym roku założył razem z heglistą K. L. Micheletem berlińskie Tow. Filozoficzne. W 1848 wybrany do parlamentu pruskiego C. rozpoczął działalność polityczną. Był jednym ze współzałożycieli i przywódców Ligi Polskiej (zrzeszającej ok. 40 tys. osób), która stała się nieomal drugim, nieoficjalnym, rządem Księstwa Poznańskiego. Po rozwiązaniu Ligi przez władze pruskie w 1850 kontynuował działalność patriotyczną. W 1852 wystąpił z projektem zorganizowania uniwersytetu w Poznaniu, w 1857 założył Poznańskie Tow. Przyjaciół Nauk. W latach 1860–1862 był prezesem Koła Polskiego w parlamencie pruskim. W 1870 zrezygnował z działalności politycznej i z własnych funduszy założył w Żabikowie k. Poznania Wyższą Szkołę Rolniczą. W 1872 został prezesem Tow. Przyjaciół Nauk, w 1873 członkiem Akademii Umiejętności. Główne prace filozoficzne C.: rozprawa doktorska De philosophiae jonicae ingenio, vi, loco (Hei 1838; Rzecz o filozofii jońskiej jako wstęp do historii filozofii, Wwa 1841); Prolegomena zur Historiosophie (B 1838, 1981; Prolegomena do historiozofii, Pz 1908); Du crédit et de la circulation (P 1939, 18843 ; O kredycie i obiegu, Pz 1911); Gott und Palingenesie (B 1842; Bóg i palingeneza, Pz 1912); Ojcze nasz (I, P 1848, I–III, Pz 1922–1923). Wydano także: Prolegomena do historiozofii. Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma filozoficzne z lat 1838–1842 (Wwa 1972). Pisał także prace o tematyce społecznej, ekonomicznej, prawniczej oraz dotyczące zagadnień literackich. W artykule O skojarzeniu dążeń i prac umysłowych po raz pierwszy w Polsce dał filozoficzne uzasadnienie programu „pracy od podstaw”, która stała się głównym hasłem programu pozytywistów pol. Historiozofia. C. jest jednym z wybitniejszych przedstawicieli pol. filozofii łączącej aspekty uniwersalne filozofii z aspektami narodowymi, swoiście pol. Był heglistą, chociaż na jego poglądy wpłynęli także C. H. Saint-Simon, J. M. Hoene- -Wroński i K. L. Michelet. Za zasadniczy cel uznał C. uzupełnienie i rozwinięcie tych wątków filozoficznych, które nie zostały dostatecznie opracowane przez G. W. F. Hegla. O ile logika heglowska, a zwł. jego dialektyczna metoda zyskały aprobatę C., to historiozofia wydawała mu się najsłabszą częścią systemu Hegla. Od niej zatem rozpoczął uzupełnianie heglizmu; zanegował podział dziejów na 4 epoki, zastępując go podziałem triadycznym