Elementa philosophiae, 3 Części, 1937 r. - Andreas Blot
Elementa philosophiae, 3 Części, 1937 r.
Elementa philosophiae, Tomus primus -Introductio ad totam philosophiam. Philosphia instrumentalis seu Logica.-264 str
Elementa philosophiae,Tomus secundus-Philosophia naturalis.- 566 str
Elementa philosophiae, Metaphysica defensiva seu Critica.-346 str
JAKOŚĆ (gr. [to poión], [poiotes]; łac. qualis, qualitas) – cecha rzeczy, dzięki której jest ona jakaś (taka, a nie inna); gatunek lub rodzaj, wartość, podstawa kwalifikacji; w metafizyce klasycznej: przypadłościowa kategoria bytu (akcydens), doskonaląca substancję w aspekcie formy; jej przejawy (np. w działaniu) wskazują na celowość bytu; j. przeciwstawiana substancji, ilości, relacji; w szerszym filozoficznym sensie j. to wszelka determinacja rzeczy, którą można przypisać podmiotowi, każda przypadłość substancji, podstawa różnicy gatunkowej (np. rozumność jako istotna j. bytu ludzkiego). ARYSTOTELESOWSKIE POJĘCIE JAKOŚCI. W starożytności j. (tzw. fundamentalne: ciepło – zimno, sucho – mokro), związane z czterema żywiołami, znane były już presokratykom. Demokryt z Abdery sprowadzał wszystkie j. do odpowiednich układów ilościowych. Platon (Teajtet) poddał krytyce subiektywistyczne stanowisko sofistów, używając pojęcia j. nie tylko na określenie cechy, lecz także formy bytu (odróżnił też ruch jakościowy od lokalnego). Arystoteles w Metafizyce wymienił 4 typy j.: 1) różnica istoty; 2) j. liczb, czyli te cechy liczb „złożonych”, które są poza ilością (np. cechą kwadratu lub sześcianu jakiejś liczby jest dwu- lub trójwymiarowość); 3) cechy substancji w ruchu (ciepło, zimno, biel, ciężkość), których zmiana powoduje określoną zmianę w ciałach; 4) j. odnoszące się do cnót i wad, zła i dobra. Bardziej znany podział j., utrwalony następnie w klasycznej tradycji filozoficznej, zamieścił Arystoteles w Kategoriach, nie uważając go za koniecznie kompletny, podkreślał ważność wymienionych gatunków j. H a b i t u s i d is p o si t i o . Habitus to stan istnienia i zasada stałego zachowania się (trwała dyspozycja, usprawnienie), która decyduje o realizacji celu bytu. Ugruntowując się w duszy przez powtarzanie takich samych aktów, stanowi o kondycji natury (np. usprawnienia w czynieniu dobra, nabywaniu wiedzy, zdolności artystycznych). Usprawnienia (cnoty) podzielono później na: nadprzyrodzone – wiara, nadzieja, miłość, dary Ducha Świętego, oraz przyrodzone – znajomość pierwszych zasad (habitus primorum principiorum; intelekcja), nauka (scientia), mądrość (sapientia), roztropność (prudentia), sztuka (ars). Dispositio (skłonność), w przeciwieństwie do stanu, nie posiada cechy stałości i jako zmienne łatwo ulega swoim przeciwieństwom; przy długiej obecności w człowieku może nabierać cech trwałości i przejść w stan. Jakość PEF - © Copyright by Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu P o t e n t i a i i m p o t e n t i a . Potentia (zdolność czynna, moc) to uzdalniające do działania lub oddziaływania władze umysłowe, zmysłowe, cielesne. Impotentia to zdolność słaba (nie jest negacją potencji), o zbyt małej sile do działania (wady umysłu, zmysłów, słabości ciała). W bytach materialnych j. te przejawiają się jako np. wytrzymałość, twardość – w przeciwieństwie do słabej wytrzymałości, kruchości, miękkości. P a ssi o n e s i q u a l i t a t e s p a ssi b i l e s. Passiones (doznania, zjawiska) to potencjalności, dzięki którym substancja może żywić doznania zmysłowe (ciepła, zapachu, barw), niekiedy ją modyfikujące (trwałe doznania, urazy). Qualitates passibiles to j. doznaniowe, zmysłowe (barwa, smaki, dźwięki), które tkwią w przedmiotach poznawanych (biel w ciele białym); o ile mogą powodować wrażenia zmysłowe (doznania), zw. są j. doznaniowymi, o ile zaś podpadają pod zmysły jako ich przedmioty, zw. są j. zmysłowymi. F o r m a i f i g u r a . Forma to zewnętrzny kształt bytu naturalnego, figura – bytu wytworzonego (artefaktu). Kształt, ze względu na ilościowe ułożenie materii w bycie, jest bezpośrednim skutkiem rozciągłości (tzw. rozciągłość per accidens), nazywany jest niekiedy formą przypadłościową lub formą drugą (nie należy utożsamiać z formą substancjalną). Arystoteles wyróżnił 3 cechy charakteryzujące j.: 1) mogą tworzyć przeciwieństwa (biały – czarny, silny – słaby); nie dotyczy to czwartego gatunku j., ponieważ kształty nie mają swych przeciwieństw; 2) są stopniowalne – mogą zmniejszać się albo wzrastać (intensywność j.) lub rozszerzać się na inne podmioty (ekstensywność j.) – cecha ta również nie przysługuje kształtom; 3) są podstawą podobieństwa i niepodobieństwa (rzeczy podobne mają takie same j.).
