Dziesięciolecie medycyny w Polsce Ludowej 1944 - 1954

Dziesięciolecie medycyny w Polsce Ludowej 1944 - 1954 - Zbigniew Woźniewski

Ten system zaistniał nagle i boleśnie dla polskiego społeczeństwa. W lutym 1945 r. konferencja jałtańska zmieniła granice Polski i uzależniła ją od Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich. Na kilkadziesiąt lat organizacja państwa, w tym system opieki zdrowotnej, zostały podporządkowane ideologii marksistowskiej. Założeniem polityki wewnętrznej była strategia walki klasowej, a więc obrony ciemiężonych, czyli robotników i chłopów, przed ciemiężycielami, czyli burżuazją. Wprawdzie w Konstytucji z 22 lipca 1952 r. zapisano, że obywatele PRL mają prawo do ochrony zdrowia oraz do pomocy w razie choroby lub niezdolności do pracy, jednak rzeczywista polityka zdrowotna władz państwowych zmierzała do intencjonalnych nierówności społecznych. Politycznym priorytetem stało się zdrowie robotników i chłopów, a potrzeby zdrowotne inteligencji, mającej „burżuazyjny rodowód”, schodziły na plan dalszy. Logika walki klasowej wymuszała podział społeczeństwa na ciemiężców i ciemiężonych. Tylko ci drudzy znajdowali się w centrum uwagi aktywu Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), którego mottem stały się słowa: zdrowie obywatela przestało być jego własnością prywatną, stało się ważnym czynnikiem produkcji, a tym samym czynnikiem potęgi ekonomicznej i politycznej państwa. W celu polepszenia składu klasowego inteligencji, w tym środowiska lekarskiego, dekretem z 24 maja 1945 r., władze państwowe utworzyły roczne kursy, tzw. studium wstępne, na które przyjmowano osoby planujące studia, ale nieposiadające matury, a nawet takie, które miały jedynie świadectwo ukończenia czterech klas szkoły podstawowej. Po rocznej nauce przyjmowano je na studia bez egzaminu; w zamian musieli śledzić kolegów i co najmniej raz w miesiącu przesyłać sprawozdania do Urzędu Bezpieczeństwa. Od 1953 r. wydziały zdrowia prezydiów rad narodowych organizowały placówki medyczne przy zakładach pracy, zatrudniających ponad 400 robotników. W mniejszych przedsiębiorstwach zakładano punkty felczerskie lub pielęgniarskie. Przyzakładowe przychodnie dzieliły się na pięć typów, zależnie od charakteru produkcji i liczby zatrudnionych. W dużych fabrykach urządzano poradnie, złożone z poradni higieny pracy oraz gabinetów: internistycznego, ginekologicznego, laryngologicznego, neurologicznego, okulistycznego, rentgenologicznego, reumatologicznego, stomatologicznego, fizykoterapeutycznego, laboratorium analiz lekarskich i izby chorych. Poradnie i punkty felczerskie oraz pielęgniarskie zakładane były blisko hal produkcyjnych, aby ofiary wypadków przy pracy jak najszybciej uzyskały fachową pomoc. Ponadto założono w kraju kilkadziesiąt półsanatoriów dla przewlekle chorych robotników, aby po pracy mogli nabierać sił i wracać do zdrowia. Jeżeli robotnicy wymagali leczenia sanatoryjnego lub uzdrowiskowego, byli tam kierowani w pierwszej kolejności.