Dzieła, V tom, 1886 r.

Dzieła, V tom, 1886 r. - Julian Ursyn Niemcewicz

Niemcewicz Ursyn Julian (1758-1841), poeta, dramatopisarz, powieściopisarz, satyryk. Uczył się w Szkole Rycerskiej w Warszawie w latach 1770-1777. Był jednym z adiutantów księcia A.K. Czartoryskiego, z którym odbył w okresie 1781-1788 szereg podróży do zachodniej Europy. Od 1788 jako poseł inflancki stał się wybitnym przedstawicielem obozu reform w Sejmie. Współautor Konstytucji 3 Maja. Od 1791 do 1792 redaktor patriotycznej Gazety Narodowej i Obcej. Twórczość literacka Niemcewicza z tego okresu miała charakter doraźnie polityczny (np. aluzyjny dramat historyczny Kazimierz Wielki (1792), głośna komedia Powrót posła (1791), bajki o charakterze politycznym, jak Gmach podupadły, Krety, i pamflety polityczne skierowane przeciwko Targowicy, m.in. Fragment Biblie Targowickiej. Księgi Szczęsnowe (1792-1793), pisany w Wiedniu, gdzie przebywał jako emigrant polityczny). Do kraju wrócił w 1794 po wybuchu powstania i został sekretarzem T. Kościuszki. Ranny i wzięty przez Rosjan do niewoli, przez 2 lata był więźniem w Twierdzy Pietropawłowskiej. Uwolniony po śmierci Katarzyny II, wyjechał z T. Kościuszką do Ameryki, gdzie zetknął się z najwybitniejszymi politykami, m.in. G. Washingtonem i T. Jeffersonem. W 1800 ożenił się z wdową po amerykańskim oficerze i zamieszkał w miasteczku Elisabethtown. W latach 1802-1804 odbył podróż do Polski. W 1802 został członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk. W 1807 wrócił do kraju i włączył się w nurt działalności politycznej. W Księstwie Warszawskim był sekretarzem Senatu, od 1811 członkiem Dyrekcji Edukacyjnej, od 1810 do 1813 prezesem Dyrekcji Rządowej Teatru Narodowego. W 1813 przebywał w Dreźnie. W Królestwie Polskim pracował m.in. w Towarzystwie Przyjaciół Nauk (od 1827 prezes), kontynuując Historię narodu polskiego Naruszewicza i wydając Dzieje panowania Zygmunta III (tom 1-3, 1818-1819), a także popularne Śpiewy historyczne (1816). Uważano go za dyktatora moralnego Warszawy i wyrocznię narodu. Po wybuchu powstania listopadowego 1830 m.in. członek Rady Administracyjnej i rządu. W 1831 wyjechał w misji dyplomatycznej do Londynu, a w 1833 osiadł na emigracji w Paryżu, gdzie związał się ze stronnictwem Hotelu Lambert A.J. Czartoryskiego i działał w Towarzystwie Historyczno-Literackim. Twórczość Pośród jego obfitej twórczości, do dziś nieopracowanej ani niewydanej w całości, znajdują się: preromantyczne ballady i dumy, np. Alondzo i Helena, które weszły do Pism różnych wierszem i prozą (tom 1-2, 1803-1805), poematy, m.in. Puławy (fragment opublikowany, 1855), powieści historyczne: Dwaj panowie Sieciechowie (1815), Lejbe i Siora (1821), Jan z Tęczyna (1825), ważne dla rozwoju tego gatunku w Polsce. Bajki i powieści (tom 1-2, 1817), Zbiór pamiętników historycznych o dawnej Polsce (tom 1-4, 1822, tom 5, 1830), komedioopera Jan Kochanowski w Czarnym Lesie (1817). Pamiętnik czasów moich (wydanie 1848, wersja poszerzona 1957), Podróże historyczne po ziemiach polskich od 1811 do 1828 (1858). Niemcewicz napisał także m.in. Dzieła poetyczne wierszem i prozą (tom 1-12, Lipsk 1830-1840), Dzieła (tom 1-5, 1883-1886), Podróże po Ameryce (1959).