Dzieje Gdańska w niemieckiej powieści historycznej XIX wieku

Dzieje Gdańska w niemieckiej powieści historycznej XIX wieku - Janusz Mosakowski

„Ta rozprawa – pisze autor we wstępie – poświęcona jest niewielkiej grupie utworów, opublikowanych w latach 1801-1900, których fabuła pozostaje w wyraźnym związku z udokumentowanymi historycznie dziejami miasta, sięgającymi po rok 1793”.

Janusz Mosakowski nie tylko przedstawia twórców i ich dzieła, właściwie nieznane polskiemu czytelnikowi. W drugim rozdziale swojej pracy rozważa, w jaki sposób ślady historii stają się tekstem pierwotnym dla beletrystyki historycznej, niejako jej „pre-tekstem”.

Dalsze analizy prowadzą go do wniosku, że „z kart wszystkich powieści bije przekonanie o jednorodnym narodowościowo, czyli niemieckim charakterze przeszłości Gdańska. Podkreślone zostają w nich również jego wybitnie protestanckie i zarazem antykatolickie tradycje. Lokalna beletrystyka historyczna omawianego okresu akcentuje także samowystarczalność Gdańska i formalne jedynie związki miasta z Polską Jagiellonów i Rzeczypospolitą”. Tak naprawdę omawiane powieści „zdają się nam dziś podpowiadać, kim byli ich czytelnicy i jak rozumieli historię, kulturę i tradycję własnego miasta”. I jako takie są też świadectwem samousprawiedliwienia tamtej gdańskiej społeczności.