Dyliżansem przez Śląsk

Dyliżansem przez Śląsk - Izabela Czartoryska

Rękopis zatytułowany przez autorkę Juillet 1816 zawierał 44 strony tekstu pisanego osiemnastowieczną francuszczyzną i był opisem podróży do uzdrowiska w Cieplicach (obecnie dzielnica Jeleniej Góry, istnieje tam sanatorium). Było to miejsce dobrze znane, w 1687 roku wraz z całym dworem liczącym około 1500 osób odwiedziła je Marysieńka Sobieska. Autorka nawiązywała w swym utworze do wielu gatunków literackich i dokumentalnych. Zawarła w nim elementy faktografii, fikcji i własnej biografii. Oś tematyczną jej dzieła stanowi trasa podróży, będąca elementem łączącym wszystkie przedstawione epizody, postacie, pejzaże i informacje geograficzne, przyrodnicze, polityczne czy historyczne dotyczące prezentowanego świata. Autorka w czasie podróży stykała się zarówno z chłopami, jak i mieszczanami i arystokracją śląską. Pamiętnik zawiera charakterystykę tych grup, informacje o sposobach zarobkowania ludności i jej zwyczajach (np. opis ludowej zabawy, święta kura), a także opis oglądanych zabytków (np. grobu Jana Kochanowskiego) i bogactwa śląskiej przyrody