Dwa wieki zaufania 1803-2013

Dwa wieki zaufania 1803-2013 - Zbigniew Gluza

Ponad dwa wieki ubezpieczania... Polski. Ubezpieczania kraju, którego przez ponad sto lat nie było na mapie. Instytucje ubezpieczeniowe nawet podczas zaborów służyły samoorganizowaniu się polskiej społeczności, wzmacniały polską tożsamość, wspierały w walce o niepodległość, a po jej odzyskaniu - stabilizowały Rzeczpospolitą. W 1803 roku król pruski Fryderyk Wilhelm III, zakładając pierwsze publiczne towarzystwo ubezpieczeniowe na ziemiach polskich, zainicjował sztafetę, która trwa już z górą dwa stulecia. Od tego momentu struktura przechodzi w strukturę, w przestrzeń pozostawioną przez jednych wchodzą następni, przejmując też zobowiązania poprzedników... Można dostrzec w tej drodze przez pokolenia, obok oczywistych walorów gospodarczych, również ważne wartości społeczne. Szczególnie niosły je ze sobą ubezpieczenia wzajemne - czyli nienastawione na jednostronny zysk, lecz służące dobru wspólnemu, stanowiące formę umowy między ubezpieczającymi a ubezpieczanymi. Oznaczało to między innymi w okresie zaborów nieodbieranie przez obcą państwowość nadwyżek, lecz przeznaczanie ich na rozwój towarzystw, a w strukturach lokalnych - pozostawienie zysków do dyspozycji społeczności dobrowolnie ubezpieczonych. Przy przymusowym ubezpieczeniu budowli od ognia, obejmującym cały kraj, zasada ta oznaczała zabezpieczenie całego społeczeństwa, stawała się szkołą solidarności społecznej, którą kontynuował w II Rzeczpospolitej Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych. Ośrodek KARTA podjął się opracowania tego albumu w przekonaniu, że stanowić to będzie wyjątkową szansę, by opowiedzieć o działalności, którą przez tak długi czas cechowała ciągłość - mimo drastycznej niestabilności polskiej sytuacji. Po gruntownych poszukiwaniach we wszelkich dostępnych zbiorach archiwalnych, przejrzeniu licznych gazet, książek, tysięcy fotografii, wyłonił się przed nami niezwykły ciąg zdarzeń. To przede wszystkim opowieść o ubezpieczeniach, ale jednak tak ściśle związana z historią Polski i często wprost zależna od kolejnych jej etapów, że nie sposób obu rozdzielić. Historia ubezpieczeń niejako wynika z tej powszechnej, ale i historia kraju bywała zależna od kondycji „służb ubezpieczeniowych". Gdy w 1905 roku pracownicy Ubezpieczeń Wzajemnych Budowli od Ognia w Królestwie Polskim wszczynają antycarski strajk, walcząc o polskość instytucji, stają się dla Polaków przykładem hartu i bezinteresownego poświęcenia. Gdy w czasie II wojny Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych - koncesjonowany przez niemieckiego okupanta - włącza się w działalność konspiracyjną, państwo podziemne zyskuje potężnego sprzymierzeńca. Po wojnie PZUW instytucjonalnie włącza się do odbudowy... Przedstawiamy historię tych dwu stuleci we wspomnieniach osób, które ją tworzyły, dokumentach, zdjęciach, plakatach... Naszym celem nie była pełna opowieść o ubezpieczeniach, która miałaby w tle całą historię Polski. Wybieraliśmy szczególnie znaczące momenty, aby przez konkretne fakty i postawy ludzi pokazać najważniejsze zdarzenia, które stworzyły tę długą, trwałą tradycję.