Comites aulae coelestis

Comites aulae coelestis - Glauco Maria Cantarella

W prezentowanej książce zebraliśmy dziewiętnaście tekstów, które – zgodnie z sugestią Autora – zostały ułożone w porządku chronologicznym ich powstawania. Bowiem jego intencją było ukazanie drogi naukowej, jaką przebył w ciągu trzydziestu ostatnich lat. Począwszy od pierwszych (pisanych świeżo po studiach), erudycyjnych i źródłoznawczych analiz (jak choćby listy Piotra Czcigodnego), poprzez stopniową ewolucję w kierunku problemów bardziej ogólnych i przekrojowych (habit, podróże, pojęcie przestrzeni w świecie mnichów). Widać również stopniową ewolucję podejmowanej chronologii: punktem wyjścia były problemy eklezjologii Piotra Czcigodnego w pierwszej połowie XII wieku, z czasem Autor zwrócił się w stronę jego poprzedników, przede wszystkim św. Hugona Wielkiego (XI wiek), św. Majolusa i Odona (X wiek).

Wśród ogromnej ilości prac dotyczących Cluny studia G.M. Cantarelli wyróżniają się wnikliwością, krytycyzmem i znakomitą erudycją, z jaką Autor odczytuje źródła, lecz przede wszystkim "nieufnością" względem wielu utrwalonych w historiografii opinii czy nawet mitów: Cluny wielkie i jednorodne, systematycznie i planowo "podbijające" Europę, budujące wszechogarniającą strukturę… To polemiczne (ale i refleksyjne) podejście Autora widać najwyraźniej w ostatnim, zamykającym tom studium, które zostało poświęcone pytaniu: czy istniał model kluniacki, taki właśnie wszechogarniający i wszystko wyjaśniający? Może należałoby mówić raczej o kluniackiej obecności, używając cudzysłowu i nie o "polityce Cluny", a raczej o działaniach konkretnych jego opatów?