Co to jest Polska Co każdy Polak o ojczyźnie swej wiedzieć powinien - red. Henryk Mościcki
Henryk Stanisław Mościcki (30 października 1881 w Ciechanowcu, zm. 13 grudnia 1952 w Krakowie) – polski historyk, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i Jagiellońskiego, członek Polskiej Akademii Umiejętności.
Był synem Władysława (farmaceuty) i Stanisławy z Niedziałkowskich. Uczęszczał do gimnazjum w Białymstoku, w latach 1902-1906 studiował historię na Uniwersytecie Lwowskim, m.in. pod kierunkiem Szymona Askenazego i Ludwika Finkla. Od 1906 był profesorem historii w Seminarium dla Nauczycieli Ludowych w Ursynowie, od 1916 dyrektorem tej szkoły. Był pracownikiem Komisji Przygotowującej Ustawę i Program Szkoły Rycerskiej im. Tadeusza Kościuszki Tymczasowej Rady Stanu[1]. Kierował Katedrą Historii Polski w Towarzystwie Kursów Naukowych w Warszawie (1909-1918), następnie w Wolnej Wszechnicy Polskiej (1918-1930). W latach 1916-1920 wykładał zagadnienia polityki carskiej w XIX-wiecznej Polsce w Szkole Nauk Politycznych w Warszawie. W 1920 habilitował się z historii nowożytnej Polski na Uniwersytecie Jagiellońskim, był docentem w Katedrze Historii Polski i Litwy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie (1920-1921), a od 1921 w Katedrze Historii Polski Nowożytnej Uniwersytetu Warszawskiego. Poza pracą na uczelni był naczelnikiem Wydziału Historyczno-Naukowego w Ministerstwie Spraw Zagranicznych (1918-1934). W 1936 został profesorem tytularnym Uniwersytetu Warszawskiego.
W 1918 został członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, w 1945 członkiem-korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. Należał także m.in. do Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie.
W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Warszawie. W 1944 był więziony na Pawiaku i we Wrocławiu, po powstaniu warszawskim przeniósł się do Krakowa. Po wojnie był profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, pracował w Katedrze Historii Polski Nowożytnej i Najnowszej. W 1947 organizował obchody Roku Kościuszkowskiego w Krakowie.
Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[2]
Twórczość[edytuj | edytuj kod]
W poglądach politycznych sympatyzował z sanacją, był przeciwnikiem endecji oraz umiarkowanym antyklerykałem.
Jego zainteresowania naukowe obejmowały historię Polski XIX wieku, historię Europy Wschodniej XVIII i XIX wieku oraz biografistykę. Zajmował się m.in. stosunkami polsko-litewskimi w latach 1815-1830 oraz rządami Michaiła Murawjewa na Litwie w okresie powstania styczniowego. Badał kontakty patriotycznej młodzieży wileńskiej z tajnymi związkami w Królestwie Polskim i dekabrystami (poświęcił temu pracę Promieniści, filomaci i filareci, 1916). Był autorem wielu biografii postaci historii Polski przełomu XVIII i XIX wieku, m.in. Jana Henryka Dąbrowskiego, Jana Kilińskiego, Szymona Konarskiego, Tadeusza Kościuszki, Józefa Wybickiego; wydał wiele pamiętników, m.in. Józefa Wybickiego (1905), a także Trzy po trzy Aleksandra Fredry (1917), Listy (1917) i Pisma (1947) Tadeusza Kościuszki. Przygotował do wydania zbiór materiałów do dziejów Legionów Polskich we Włoszech Ludzie wolni są braćmi (1947). Był autorem przedmów do powieści historycznych Walerego Przyborowskiego. Współpracował z pismami "Tygodnik Ilustrowany" i "Kwartalnik Historyczny" oraz Polskim Radiem. Jednym z jego studentów był Stanisław Herbst.
Był autorem wielu publikacji naukowych, m.in.:
Wilno i Warszawa w "Dziadach" Mickiewicza. Tło historyczne III części "Dziadów" (1908)
Dzieje porozbiorowe Litwy i Rusi (1910-1913, 2 tomy)
Generał Jasiński i powstanie kościuszkowskie (1917)
Jan Kiliński szewc warszawski, pułkownik wojsk polskich (1919)
WILNO – dzieje miasta, piękno Wilna, kulturalna godność Wilna (1922)
Pozgonna część dla księcia Józefa (1922)
Dzieje porozbiorowe Polski w aktach i dokumentach, 1772-1807 (1923)
Pod berłem carów (1924)
Białystok. Zarys historyczny (1933)
Historia XX wieku (1935, z Janem Cynarskim)
Historiografia powstania styczniowego ostatnich lat piętnastu (1938)
Ordery i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[3]
Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[3]
jugosłowiański Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu św. Sawy[3]
węgierski Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Zasługi[3]
grecki Krzyż Złoty Orderu Zbawiciela[3]
