Cantionale Ecclesiasticum ad Normam 1914 r.

Cantionale Ecclesiasticum ad Normam 1914 r. - Joseph Surzyński

Do studiów zawartych w powyższej książce zgromadzono 31 edycji Cantionale ecclesiasticum z lat 1822-1954 a do ich opracowania źródłoznawczego i muzykologicznego wykorzystano kilkanaście źródeł pomocniczych. Zamiar całościowego ujęcia problematyki wybranych kancjonałów z jednej strony, a wielość pojawiających się w procesie badawczym zagadnień z drugiej – zobligował autorkę do zamknięcia rozprawy w czterech rozdziałach. Pierwszy z nich to prezentacja zebranych ksiąg. Najpierw omówiono treści kart tytułowych oraz tekstów wprowadzających. Podjęta została też próba uchwycenia struktury Cantionale, co okazało się czynnością złożoną ze względu na zróżnicowanie koncepcji wydawniczych poszczególnych redaktorów. Osobny punkt poświęcono wyjaśnieniu zagadnień związanych z teorią i praktyką wykonawczą łacińskiego śpiewu liturgicznego w XIX wieku, gdyż niemal wszyscy autorzy zamieścili w swoich księgach instrukcje mające na celu pogłębienie znajomości zasad chorału gregoriańskiego. W rozdziale drugim zwrócono uwagę na sylwetki redaktorów i wydawców oraz drukarzy Cantionale ecclesiasticum. Ich życie, dokonania oraz działalność w różnych miastach podzielonej Polski zasługują na wydobycie z zakamarków historii. Przeprowadzona dyskusja nad liturgicznością kancjonałów wyznaczyła dalszy etap pracy: osobnego potraktowania śpiewów paraliturgicznych (w języku polskim) i śpiewów liturgicznych (repertuar gregoriański i postgregoriański). Rozdział trzeci otwiera zatem lista pieśni zamieszczonych we wszystkich kancjonałach, ułożona zgodnie z układem roku kościelnego i komentarz dotyczący zestawów pieśni w poszczególnych edycjach. Ostatni, czwarty rozdział niniejszej rozprawy dotyczy śpiewów liturgicznych. Jako typową egzemplifikację zaproponowano śpiewy Wielkiego Tygodnia. Stanowią one najbardziej charakterystyczny repertuar obrzędów z zachowanymi po Tridentinum polskimi tradycjami liturgiczno-muzycznymi. Przedstawiana dysertacja przeznaczona jest przede wszystkim dla kręgów naukowych obejmujących takie dyscypliny jak historia, liturgika, muzykologia, kulturoznawstwo i inne z nimi spokrewnione. PRZEDMOWA Kancjonał niniejszy opiera się liturgicznie i muzycznie na oficjalnych wydawnictwach polskich i rzymskich. Polskie obrzędy i zwyczaje liturgiczne, prawem ogólnem nie objęte, tradycją jednak uświęcone, zaczerpnięte są z rytuału, przez Najprzew. Ks. Biskupa Nowowiejskiego z Płocka rzymskiej Kongregacji św. obrządków przedłożonego i dla Polski zatwierdzonego. Odnośne melodje pochodzą z Ksiąg Piotrkowskich. Pozatem służył jako źródło rytuał rzymski oraz chorał watykański, w liturgji rzymskiej jedynie dzisiaj dopuszczalny. Uwzględnieniem rytuału polskiego tłumaczą się przeróżne rubryki dotychczas kancjonałom naszym nieznane, pierwszy raz tutaj publikowane a niżej podpisanemu łaskawie udzielone przez Ks. Prof. Michalaka, liturgistę z Płocka. Na wielostronne życzenia umieszczono cały szereg śpiewów dodatkowych, jak np. śpiewy w czasie umywania nóg („Ad MandatunV), rozmaite śpiewy i hymny procesjonalne i okolicznościowe, piękne nasze lamentacje, melodycznie bogatsze od lamentacyj rzymskich, wreszcie najważniejsze kościelne pieśni polskie. Nowością formalną Kancjonału jest m. i. ułatwiony sposób wzorowego odśpiewania psalmodji, zwłaszcza poprawnego podkładania tekstu pod melodje psalmów, ze względów muzycznych i estetycznych tak bardzo pożądanego. Zmiany melodyczne medjacji i finału bowiem uwydatniono odmiennym od reszty drukiem. Prosty ten środek przyczyni się przy należytej uwadze chórzystów znakomicie do uporządkowania śpiewu psalmowego.