Biogramy i wspomnienia pokolenia Kolumbów

Biogramy i wspomnienia pokolenia Kolumbów - Ewa Ostrowska (red.)

Pokolenie Kolumbów (również „pokolenie 1920”) – pokolenie literackie obejmujące pisarzy polskich urodzonych około roku 1920, dla których okres wchodzenia w dorosłość przypadł na lata II wojny światowej. To właśnie wojna była przeżyciem, które ukształtowało ich twórczość w największym stopniu. Do pokolenia zalicza się następujące osoby: Jan Józef Szczepański (ur. 1919), Gustaw Herling-Grudziński (ur. 1919), Anna Kamieńska (ur. 1920), Lech Bądkowski (ur. 1920) Krzysztof Kamil Baczyński (ur. 1921), Zdzisław Stroiński (ur. 1921), Roman Bratny (ur. 1921), Witold Zalewski (ur. 1921), Tadeusz Różewicz (ur. 1921), Tadeusz Borowski (ur. 1922), Tadeusz Gajcy (ur. 1922), Andrzej Trzebiński (ur. 1922), Bohdan Czeszko (ur. 1923), Józef Hen (ur. 1923). Prawie wszyscy przystępowali do egzaminu dojrzałości w 1939 roku. Ze względu na różne losy i wynikające stąd doświadczenia pokolenie to dzieli się na dwie grupy. Pierwsza grupa to pisarze, którzy brali aktywny udział w warszawskiej konspiracji i debiutowali w czasie wojny w wydawnictwach podziemnych. Czerpali z poetyki dwudziestolecia międzywojennego, a w zakresie eseistyki wzorowali się na pokoleniu 1910. Wypracowana własna estetyka oraz poruszane problemy nie były kontynuowane w literaturze polskiej po 1945 roku. Żaden pisarz z tej grupy nie przeżył wojny (Baczyński, Stroiński, Gajcy i Trzebiński). Grupa druga to pisarze, którzy zadebiutowali zaraz po wojnie, a ich twórczość nie miała łączności z okresem dwudziestolecia międzywojennego. Zwani byli powszechnie „ocalałymi”. Ich wspólnym przeżyciem była walka zbrojna z okupantem niemieckim, konspiracja, partyzantka i powstanie warszawskie. Zaraz po przeżyciach obozowych lub po wyjściu z partyzantki koncentrowali się na twórczości literackiej – przeżycia wojenne zastąpiły im edukację w tym zakresie. W trakcie trwania wojny panowało wśród nich powszechne poczucie wspólnoty pokoleniowej, jednak zaraz po wojnie to poczucie (ze względów politycznych) zostało zerwane i każdy z pisarzy w konsekwencji zadebiutował osobno. Głównym punktem odniesienia w powstałej literaturze było poczucie „zarażenia śmiercią” oraz to, że nastąpił koniec wszelkich wartości; II wojna światowa odcisnęła swoje piętno na całej ich twórczości.