Baroque in Poland

Baroque in Poland - Mariusz Karpowicz

Mariusz Karpowicz (ur. 20 stycznia 1934 w Czombrowie, zm. 3 listopada 2015 w Warszawie) – polski historyk sztuki, profesor nauk humanistycznych, nauczyciel akademicki Instytutu Historii Sztuki Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Barok, zarówno w warstwie światopoglądowej, jak i estetycznej, nie był bezpośrednim zaprzeczeniem zdobyczy Odrodzenia. Zaburzenie zasady renesansowej harmonii dla harmonii pojętej jako synteza przeciwieństw oraz wprowadzenie efektownego ruchu wynikało z innowacyjnego przetworzenia tradycji humanistycznej. Barok nie trzymał się niewolniczo klasycznych reguł, ale wykorzystywał poszczególne elementy zgodnie z zasadami psychologii, tak aby wywołać pożądany efekt. Dużą rolę odgrywała kreatywność (koncept), synteza różnych dziedzin sztuki i wykorzystanie wiedzy np. o zasadach perspektywy (trompe l’oeil). Jednym z głównych teoretyków barokowego języka, a zwłaszcza konceptyzmu, był Baltasar Gracián. W jego ujęciu „prawda im jest trudniejsza, tym przyjemniejsza, a poznanie, które wiele kosztuje, jest wyżej cenione”. Gracián uznawał sztukę za „uzupełnienie natury”, ponieważ dzięki erudycji i wysublimowaniu danego dzieła można poszerzyć, upiększyć, a nawet naprawić to, co przyrodzone, natomiast zaistnienie książki, obrazu czy utworu muzycznego jest pokrewne Boskiemu aktowi stwórczemu. Wedle tej koncepcji, pierwszą i podstawową powinnością literatury byłoby zdumiewanie wirtuozerią formy oraz precyzją języka. Trzy pojęcia stały się dla niej konstytutywne: concepto (koncept) odpowiadał związkowi między słowem a przedmiotem, ingenio (pomysłowość), czyli zręczność formułowania wypowiedzi, agudeza (ostrość) pokrewna angielskiemu wit (dowcip) tłumaczona była zwykle jako „ciętość umysłu”. Jest to kategoria całkowicie obca tradycji antycznej..