Architektura

Architektura - Stanisław Różański

Na obszarze współczesnej Warszawy znajdowały się istniejące do XIII w. osady (Kamionek, Targowe) i grody (Bródno, Jazdów) uległy w przeszłości zniszczeniom i nie pozostawiły trwałych śladów w przestrzeni miasta. Najstarszą dzielnicą Warszawy, której układ zachował się do dziś, jest rozplanowana ok. 1300 Stara Warszawa z regularną siecią ulic, wydzielającą bloki złożone z działek wielkości ok. 9×35 m. Położona na wysokiej skarpie (walory obronne), przy drodze z Czerska do Zakroczymia (Krakowskie Przedmieście, ul. Świętojańska, ul. Nowomiejska, ul. Freta), a jednocześnie w pobliżu dogodnej przeprawy przez Wisłę.

Na początku XV w. wytyczono Nową Warszawę, z luźniejszą zabudową, nie objętą murami obronnymi.

W XVI w. Warszawa przejęła funkcje rezydencji króla i siedziby władz państwowych (Zamek Królewski). W sąsiedztwie, na przedmieściach powstawały w późniejszych latach liczne dwory szlacheckie i pałace magnatów, budowano klasztory i kościoły, wzniesiono królewski pałac przedmiejski (Pałac Kazimierzowski) i Zamek Ujazdowski. Łącząca je droga – obecny Trakt Królewski stanowił szczególnie atrakcyjne miejsce lokalizacji nowych pałaców i dworów. W XVII w. Krakowskie Przedmieście stało się reprezentacyjnym salonem Warszawy.

W latach 20. XVII w. z powodu zagrożenia najazdami tureckimi i zarazami usypano wały zygmuntowskie. Poza nimi powstawały prywatne miasteczka magnackie – jurydyki Warszawy, rozplanowane zwykle bez powiązania ulic z otoczeniem.