Amor i Psyche, 1911 r.

Amor i Psyche, 1911 r. - Apulejusz

Apvleivs - Amor i Psyche. Przekład L. Rydla Apulejusz z Madaury (Lucius Apuleius) (ur. ok. 125 w Madaurze, zm. po 170) – berberyjski pisarz, filozof i retor. Amora (grec. Eros), boga miłości i Psychę (grec.) uzmysłowienie duszy, skojarzyli starożytni przez miłość. Cały szereg rzeźb przedstawia A. i Ps. bądź to w walce, bądź też złączonych pocałunkiem, jak np. w znanej grupie „Amor i Psyche“ w kapitolińskiem muzeum w Rzymie. Przedmiotem plastyki pozostali oboje, aż do ostatnich czasów (np. Thorwaldsen). Sławny jest cykl fresków Rafaela w Villa Farnesia w Rzymie, przedstawiający dzieje Psychy. Literacko opracował historję Amora i Psychy retor rzymski Apulejusz, jako epizod w zachowanem do naszych czasów głównem jego dziele „De asino aureo“ („O złotym ośle“). Psyche, najmłodsza z trzech cór królewskich, jest tak piękna, że zazdrosna Wenus przeklina ją i osadza na szczycie góry. Stamtąd znosi ją nagle lekki podmuch do przepięknego pałacu, gdzie zostaje żoną właściciela zamku, którego jednak może tylko nocą obejmować, ale nigdy nie wolno jej go ujrzeć. Namówiona przez nieżyczliwe siostry, które ją odszukały, przekracza zakaz i oświetla nocą nieznajomego. Poznaje uszczęśliwiona Amora, samego boga miłości, który jednak musi teraz od niej odejść. W czasie długiego poszukiwania za nim musi Psyche spełnić trzy zadania, postawione jej za karę przez Wenerę. Na końcu musi zejść do podziemnego świata, skąd wbrew wszelkim pokusom unosi maść piękności. Wtedy wybawia ją Amor i jako swą małżonkę podnosi do rzędu nieśmiertelnych bogów. Tę prawdziwie ludową baśń, Apulejusz przejął i opracował. Trudno jest wywodzić za Reitzensteinem (ob.) historję A. i Ps. z mitu wschodnio–egipskigo, należy ją raczej uznać za istotną baśń wyposażoną charakterystycznemi dla baśni motywami: motyw małżeństwa z tajemniczą istotą, przekroczonego zakazu, dostania się w wspaniałe otoczenie, podróży do podziemnego świata. Bajka o Amorze i Psyche jest prawdopodobnie motywem ogólno–indo–europejskim. W poezji polskiej mit o Amorze i Psyche dramatycznie ujął J. Żuławski. rzucając go na zmienne tło głównych epok w dziejach kultury („Eros i Psyche“ 1904).