39 haiku

39 haiku - Robert Kania

„…mówić prosto o rzeczach trudnych, głęboko o rzeczach prostych,
z humorem o rzeczach głębokich, poważnie o rzeczach zabawnych”

Czy Inoue Hisashi nie mówi o tobie, Robercie? Jego słowa dotyczą pisania w ogóle, ale też są echem nauczania­ haikai w szkole Matsuo Bashō (1644-1694),a wcześ­niej – w średniowieczu japońskim (XII-XVI w.). Dobrze opisują sposób bycia ówczesnej bohemy – muzyków, tancerzy, aktorów teatru nō, malarzy, poetów renga­ i mistrzów drogi herbaty, którzy służyli na dworach shogunów:­
Mieszkaj ubogim w Nara / zostaw świat dla księżyca / czyste kleć strofy
– mówi do ciebie twój nauczyciel Bashō. Obaj nie trzymacie się zasadniczego rytmu – Bashō szukając wolności, a ty?
W tej czystości zawiera się szkic, którego szukasz i przestrzeń dla odbiorcy, którą tworzysz. Poza słowami.
Yosa Buson (1718-1783) – kolega po fachu, bo obaj kaligrafujecie obrazy w stylu haikai – kładzie przed tobą dynamiczny rysunek – wręcz animowany słowami w twoim stylu:
Łyknęły chmury / wypluły drzewa w kwiatach / wzgórza Yoshino­
To nie jest odległe twoim strofom, Robercie, w sposobie obrazowania i budowania wyrazu poetyckiego. Dla tej konstrukcji ważne jest kireji – cezura, którą zachowujesz. Nazywasz ją cięciem. To dobrze oddaje charakter słowa lub sylaby w japońskiej poezji haikai, która podnosi milczenie ponad słowo. Mówisz o sobie, że mniej interesuje cię piękno, a bardziej uczucia i relacje międzyludzkie – podobnie jak relacje i procesy zachodzące między zjawiskami natury. Mimo to – z wielką powściągliwością wobec słowa – tworzysz zarysy piękna:
późna miłość / nieoczekiwana / zieleń
– choć wydaje mi się, że na haiku to jednak za krótkie. W ucieczce przed liryzmem, przed dosłownością, a na pewno przed sentymentalizmem, „mówisz prosto o rzeczach trudnych” –
strata / matka nasłuchuje / oddechu syna
– w zgodzie z tradycyjną postawą haijina.