Ballada – co to jest? Definicja, cechy i polecane książki

6 maja 2022 wserwin 3 min read Brak Komentarzy

Ballada – co to jest? Definicja, cechy i polecane książki

6 maja 2022 Admin No Comments

Adam Mickiewicz wyznaczył cechy ballady w robiącym furorę utworze „Ballady i romanse”. Sprawdźcie, co to jest ballada, jakie ma cechy oraz dowiedziecie się, jakie książki z tego gatunku warto przeczytać.

Co to jest ballada?

Ballada (z włoskiego ballare – tańczyć) to gatunek literacki z pogranicza epiki, liryki oraz dramatu, silnie zakorzeniony w tradycji. Początków ballady można doszukiwać się w epickich pieśniach ludowych o rodowodzie celtyckim, rozwijających się już od XII wieku (szczególnie silnie między XIII a XVI) na gruncie angielskim i szkockim.

Ballada należąca do wersji szkocko-angielskiej (tzw. ballada szkocka), to przede wszystkim pieśń epicka, która podejmuje popularne tematy dotyczące nieszczęśliwej miłości, zdrady czy zemsty, jest złowroga i tragiczna. Cechuje ją nasycenie elementami fantastycznymi, wprowadzającymi nastrój posępny i tajemniczy.

Ballada romantyczność

Początki ballady romantycznej można odnaleźć w lirycznych pieśniach ludowych, które rozwinęły się w XIV-XV w. na terenie Włoch i Francji w nowe formy lirycznej wypowiedzi artystycznej. Zwłaszcza dwa dzieła silnie wpłynęły na popularyzację i rozwój tego gatunku:

1. „Reliques of Ancient English Poetry” (1765) Thomasa Percy’ego, biskupa i folklorysty szkockiego,

2. „Volkslieder „(1778/ 79) Johanna Gottfrieda Herdera, pisarza i filozofa niemieckiego.

Na przełomie XVIII i XIX wieku ballada za sprawą tłumaczeń Juliana Ursyna Niemcewicza przedostała się do polskiej literatury.

Cechy polskiej ballady romantycznej zostały ukształtowane przez Adama Mickiewicza w dziele „Ballady i romanse”. Jego ballady przyczyniły się do dyskusji między klasykami a romantykami o kształt literatury, a także sprawiły, że był to sztandarowy gatunek romantyzmu polskiego, a zwłaszcza pierwszej fazy tej epoki.

Balladę romantyczną uprawiali: Adam Mickiewicz, Aleksander Chodźko, Stefan Witwicki, Antoni Edward Odyniec oraz Władysław Syrokomla.

Ballada nierozerwalnie łączy się z ludowością. Realizuje ideę „pieśni gminnej”, w której krył się autentyczny duch narodu i z tego względu była tak ważna dla romantyków.

Ballada cechy

Cechy gatunkowe polskiej ballady romantycznej:

• synkretyzm rodzajowy: pieśń o charakterze epicko-lirycznym nasycona elementami dramatycznymi;

• temat: niezwykłe wydarzenia legendarne lub historyczne;

• fabuła ma zazwyczaj jeden wiodący wątek, wyeksponowane są w niej momenty tajemnicze, zagadkowe, „cudowne”; pojawiają się także siły nadprzyrodzone; bardzo często fabuła przybiera charakter sensacyjny (np. „Lilie” Mickiewicza);

• postaci: z reguły silnie stypizowane, o wyeksponowanej jednej, wiodącej cesze charakteru; najczęściej postaci te są ze sobą silnie skontrastowane;

• występują postaci fantastyczne (nimfy, rusałki, duchy)

•narrator często subiektywny, utożsamiający się z ludem, ujawnia swoje reakcje emocjonalne (wykrzyknienie oraz domysły) występują partie dialogowe;

• obecność konwencjonalnych ujęć i środków: paralelizm składniowy, stałe epitety, porównania, powtórzenia i refreny;

• najczęściej występuje stroficzna budowa utworu.

Przed wybuchem powstania listopadowego wybuchło zjawisko balladomanii. Upowszechnienie tego gatunku spowodowało, że stał się on przedmiotem parodii, np. w wykonaniu Kornela Ujejskiego czy Juliusza Słowackiego. Po upadku powstania ballada stawała się coraz mniej popularna.

Powstały nowe podgatunki, które zawierały element realistyczny: ballada patriotyczna, społeczna, powstańcza. Ballada była także po wpływem innego gatunku – gawędy.

W pozytywizmie ballada praktycznie nie występowała. Na nowo pojawiła się w Młodej Polsce. To epoka zafascynowana folklorem podhalańskim oraz modą na baśniowe stylizacje (ten typ utworu znajdziemy u Kazimierza Tetmajera, Jana Kasprowicza, Leopolda Staffa). W Młodej Polsce ballada wyraźnie zbliża się do liryki (epicki narrator nabiera cech podmiotu lirycznego). W dwudziestoleciu międzywojennym pojawią się jeszcze tzw. ballady miejskie czy złodziejskie, które zbliżają ten gatunek do literatury popularnej, rozrywkowej. Ballada zrobiła także karierę w kabarecie.

Ballada książki

Ważne realizacje ballady w literaturze współczesnej stworzyli m.in.:

• Bolesław Leśmian (cykle „Ballady”, „Postacie”, „Pieśni kalekujące”);

• Emil Zegadłowicz („Powsinogi beskidzkie”);

• Kazimiera Iłłakowiczówna („Ballady bohaterskie”);

• Julian Tuwim („Wizyta”, „Śmierć Izaka Kona”, „Venus, Śmierć”);

• Miron Białoszewski (Ballady peryferyjne).

 

 

 

Brak Komentarzy

Odpowiedz

NAJNOWSZE WPISY

NEWSLETTER

Planujesz czytać więcej książek, ale nie masz pomysłu jakich? Chcesz śledzić wydarzenia czytelnicze? Potrzebujesz pomocy w ocenie własnej twórczości? Z NAMI TO WSZYSTKO JEST MOŻLIWE! Bądź na bieżąco z artykułami, zapisując się do newslettera.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celu wysyłki wiadomości typu Newsletter oraz potwierdzam, że zapoznałam/em się z informacjami dla subskrybentów usługi Newsletter i informacjami o Ochronie Danych Osobowych.

×