Podróże mogą być sposobem na rozwijanie się i edukację, nawiązywanie relacji z innymi ludźmi oraz poszerzanie horyzontów. Stanowią także drogę do doświadczeń, które kształtują postrzeganie rzeczywistości oraz umacniają osobowość. Niewątpliwie podróżowanie potrafi mieć ogromne znaczenie dla człowieka, dlatego jest tak chętnie wykorzystywane w literaturze.
Spis treści
Motyw podróży w literaturze: co to jest i dlaczego jest ważny?
Motyw podróży jest jednym z najbardziej popularnych i uniwersalnych motywów literackich. Pozwala czytelnikom na odkrywanie nowych światów, poznawanie różnorodnych kultur i przekonań, doświadczanie transformacji postaci oraz utożsamianie się z nimi. Podróż bohatera, zarówno fizyczna, jak i duchowa, często stanowi główny wątek dla wielu dzieł. Za pośrednictwem podróży autorzy potrafią znacząco wpływać na przekaz dzieła literackiego. Motyw ten daje im elastyczność i szerokie pole do tworzenia interesujących, wielowymiarowych opowieści, co czyni go atrakcyjną tematyką dla literatury.
Przykłady motywu podróży z różnych epok
Motyw podróży można znaleźć w wielu dziełach literackich różnych epok. Pełni on istotną rolę dla rozwoju fabuły i przemiany bohaterów literackich. Staje się metaforą duchowych poszukiwań oraz odkrywania własnej tożsamości. Stanowi także pretekst do poznania innych postaci, które główni bohaterowie spotykają w trakcie swojej podróży. A więc w jakich dziełach najlepiej go szukać? Oto najważniejsze przykłady lektur szkolnych i światowych klasyków z motywem podróży, po które warto sięgnąć.
Motyw podróży w Biblii
Motyw podróży często pojawia się w Biblii, gdzie odgrywa ważną rolę. Przykładem jego zastosowania może być wędrówka Izraelitów przez pustynię opisana w biblijnej Księdze Wyjścia. Naród Wybrany po wyjściu z niewoli podróżował z Egiptu do Ziemi Obiecanej przez ponad czterdzieści lat. Był to okres oczyszczającej próby, podczas której musiał zmierzyć się z różnymi wyzwaniami. Izraelici, doświadczając trudności i niepewności, mieli szansę rozwijać swoją wiarę, zdobywać mądrość i zgłębiać swoje zrozumienie Boga. Stwórca przekazał im wówczas swoje prawo, zaczynając od Dekalogu. Tułaczka była nie tylko próbą, ale również przygotowaniem do osiągnięcia celu, czyli Ziemi Obiecanej.
Motyw podróży w „Odysei” Homera
Jednym z najbardziej znanych przykładów motywu podróży jest historia Odyseusza, opisana w „Odysei” Homera. Akcja dzieła zaczyna się w dziesiątym roku tułaczki głównego bohatera i trwa czterdzieści dni. Po zakończeniu wojny trojańskiej Odyseusz wyrusza w długą drogę powrotną do rodzinnej Itaki, stawiając czoła rozmaitym przeszkodom, bogom i potworom.
Bohater zostaje przeklęty przez Posejdona za oślepienie jego syna, cyklopa Polifema, dlatego musi przebyć długą i niebezpieczną wędrówkę przez morze, podczas której stawia czoło uwodzicielskim syrenom, przeprawia się między Scyllą a Charybdą czy też ucieka z wyspy czarodziejki Kirke. W końcu, po wielu latach tułaczki, powraca do ukochanej ojczyzny i zabija natrętnych zalotników swojej żony Penelopy. Podróż Odysa staje się symbolem walki i upartości, przeżycia licznych przygód oraz nieustannej tęsknoty za bliskimi.
Podróż w „Boskiej komedii” Dantego Alighieri
Dante Alighieri w „Boskiej komedii” wykorzystał motyw wędrówki do przedstawienia własnej podróży przez chrześcijańskie zaświaty: Piekło, Czyściec i Niebo. Jego przewodnikami stają się Wergiliusz, z którym Dante odwiedza piekło i czyściec oraz zmarła ukochana Beatrycze, dzięki której trafia do nieba. Każde z tych zaświatów stanowi miejsce próby, gdzie dusza grzesznika jest poddawana sprawiedliwości i oczyszczeniu. Poprzez tę podróż autor ma możliwość odnaleźć ponownie sens życia i umocnić swoją wiarę. Wędrówka ma więc tutaj charakter symboliczny. Prezentuje przypuszczenia i niepokój Dantego, który wynikał z negatywnej sytuacji średniowiecznej Europy.
„Sonety krymskie” Adama Mickiewicza
W „Sonetach krymskich” Adama Mickiewicza podróż staje się pretekstem do opisania egzotycznych krajobrazów, przyrody i kultury Krymu, który autor przemierzał w roku 1825. Bohaterem lirycznym jest pielgrzym: wrażliwy na piękno przyrody, samotny wygnaniec i romantyczny wędrowiec. Ukazane w sonetach krymskie obrazy służą poecie do przywoływania wspomnień swojej ojczyzny, którą opuścił w związku z procesem Filomatów i Filaretów. Gdy podziwia egzotyczne widoki, przed oczami staje mu utracony kraj. Podróż w sonetach pełni więc rolę opisową, jak i symboliczną, umożliwiając Mickiewiczowi wyrażenie swoich myśli, obserwacji i uczuć poprzez pryzmat nowych miejsc i doświadczeń.
W jaki sposób podróż jest obecna w „Kordianie” Słowackiego?
W dramacie „Kordian” Juliusza Słowackiego, tytułowy bohater przeżywa nieszczęśliwą miłość i nieudaną próbę samobójczą, co przyczynia się do jego przemiany. Wyrusza w podróż po Europie w celu odnalezienia wielkiej idei, dla której mógłby poświęcić swoje życie. Odwiedza m.in. Anglię, Włochy i Watykan. Każde z tych miejsc daje mu bolesne lekcje na temat świata i społeczeństwa, co rozgorycza Kordiana. Jego poszukiwania kończą się objawieniem na szczycie Mont Blanc, gdzie zmienia się w aktywnego patriotę i duchowego przywódcę narodu.
Dla głównego bohatera jest to także wewnętrzna podróż. Walczy on bowiem z własnymi słabościami, marzeniami i ambicjami. Jego wędrówka staje się symbolem walki o wolność i niepodległość ojczyzny, jednocześnie odzwierciedlając ducha romantyzmu i narodowego heroizmu.
Motyw wędrówki w „Opowieści wigilijnej” Dickensa
„Opowieść wigilijna” Charlesa Dickensa przedstawia wędrówkę w głąb siebie na przykładzie skąpego i oschłego Scrooge’a. Trzy Duchy Świąt Bożego Narodzenia (Duch Wigilijnej Przeszłości, Duch Tegorocznego Bożego Narodzenia i Duch Przyszłych Wigilii) zabierają głównego bohatera w podróż przez różne etapy jego życia, aby skłonić go do dokonania retrospekcji i zrozumienia, jak jego postępowanie oddziałuje na innych i jak może wpłynąć na dalsze jego losy. Ukazana przez autora wędrówka nie ma więc miejsca w rzeczywistości, ale w świecie nadprzyrodzonym. Odwiedziny trzech zjaw zmieniają Ebenezera w innego człowieka. Mężczyzna zaczyna szanować ludzi, bez względu na ich status.
„W osiemdziesiąt dni dookoła świata” Juliusza Verne
Znanym zapisem podróży jest dzieło Juliusza Verne’a pt. „W osiemdziesiąt dni dookoła świata”. Autor opisuje w nim losy londyńskiego dżentelmena Fileasa Fogga, który decyduje się podjąć zakład ze swoimi kolegami z klubu „Reforma” i okrążyć ziemię w osiemdziesiąt dni. W wyprawie towarzyszy mu nowy służący Jan Passepartout. Bohaterowie poruszają się wieloma środkami lokomocji, co zapewnia im sprawne przemieszczanie się z miejsca na miejsce. Mają możliwość poznać bliżej obce kultury, nowe obszary i tamtejszych ludzi. W rezultacie podróży, ich życie ulega znaczącej przemianie. Fogg zdobywa nie tylko miłość pięknej Audy, ale również przyjaźń i wierność służącego.
Podróż w lekturze szkolnej Sienkiewicza pt. „W pustyni i w puszczy”
Kolejnym z przykładów dzieł literackich, w których pojawia się motyw wędrówki, jest powieść przygodowa „W pustyni i w puszczy” Henryka Sienkiewicza. Głównymi bohaterami są Staś i Nel. Dzieci zostają porwane przez Mahdystów. Początkowo są wiezione do Chartumu, następnie do Omdurmanu i Faszody. Po heroicznym czynie Stasia, który zabija porywaczy, rozpoczyna się ich samotna wędrówka przez niebezpieczne i niezbadane obszary Afryki w towarzystwie czarnoskórych niewolników: Kali i Mea.
Bohaterowie w czasie swej tułaczki stawiają czoła wielu wyzwaniom. W walce o przetrwanie ukazuje się ich determinacja, wytrwałość i zdolność do dostosowania się do trudnych warunków środowiskowych. Zdobywają także cenne doświadczenia, które kształtują ich charaktery. Podróż jest również początkiem związku Stasia z Nel, prowadząca w przyszłości do ich małżeństwa.
W jakim celu podróżował Mały Książę?
„Mały Książę” Antoine’a de Saint-Exupéry to lektura, w której główny bohater jest sześcioletnim chłopcem, zamieszkującym samotnie niewielką planetę B-612. Pewnego razu pojawia się na niej róża. Piękny kwiat okazuje się być dość kapryśny i wymagający. Oczekuje coraz więcej uwagi i przekonuje Małego Księcia, że tak właśnie wygląda miłość. Niezadowolony bohater opuszcza swoją planetę i wyrusza w podróż, aby znaleźć odpowiedź na pytanie, czym właściwie jest prawdziwa przyjaźń.
Wędruje pomiędzy planetami. Każda z nich stanowi odrębny świat z unikalnymi mieszkańcami i problemami, ale spotyka jedynie zakompleksionych i skupionych na sobie dorosłych. Dopiero przybycie na ziemię i poznanie lisa daje mu do zrozumienia, czym jest prawdziwa przyjaźń oraz jak wygląda zawiązywanie się relacji. Podczas pobytu na planecie pełnej innych róż, uświadamia sobie, że jest mnóstwo podobnych kwiatów, ale jego ukochana róża jest jedyna. Wędrówka chłopca stanowi więc proces rozwoju osobistego, a zdobyte doświadczenia kształtują jego poglądy na świat. Dzięki niej dochodzi do wniosku, czym jest miłość, przyjaźń i śmierć. Bohater zaczyna również rozumieć potrzebę opieki nad innymi.
Inne przykłady motywu podróży
Jak widać na wspomnianych przykładach, motyw podróży w lekturach szkolnych jest bardzo popularny. Stanowi on nie tylko interesujący element fabuły, ale także potężne narzędzie do przekazywania wartości, ucząc czytelników o życiu, świecie i samych sobie. Warto także zapoznać się z innymi dziełami literackimi, które poruszają tę tematykę:
- Mit o wyprawie Argonautów – motyw podróży pojawia się w wyprawie po złote runo Jazona i 50 sławnych mężów. Bohaterowie w swej wędrówce odwiedzili Lemnos, Kyzikos, Brzegi Tracji i Symplegady, a następnie dopłynęli do Kolchidy, gdzie król Ajetes zgodził się oddać runo za wypełnienie określonych warunków.
- Mit o Dedalu i Ikarze – podróż symbolizuje tutaj pragnienie wolności. Dedal buduje skrzydła dla siebie i syna, umożliwiając im ucieczkę z więzienia na Krecie. Jednak tragiczny koniec Ikara podczas lotu nad słońcem podkreśla potrzebę umiaru i odpowiedzialności.
- „Podróże Guliwera” Jonatana Swifta – Guliwer podróżuje między kilkoma fantastycznymi światami, a każde z nich jest unikalne pod względem kultury, społeczeństwa i zwyczajów. Przybywa do krainy Liliputów, do Brobdingnag, do krain Laputa, Balnibarbi, Glubbdubdrib, Luggnagg i do Japonii, do kraju Houyhnhnmów.
- „Kandyd” Woltera – tytułowy bohater zostaje wygnany z raju i rozpoczyna swoją wyprawę. Odwiedza Amerykę Południową, Europę, Konstantynopol i mityczne Eldorado. W wyniku podróży i nabytych doświadczeń dochodzi do wniosku, że szczęście osiąga się poprzez pracę.
- „Lalka” Bolesława Prusa – wyjazd Stanisław Wokulskiego do Paryża jest bardzo istotny, ponieważ bohater porównuje tamtejsze realia z sytuacją w Warszawie. To pozwala mu zobaczyć różnice między światem polskiej prowincji a europejskimi metropoliami oraz skłania do refleksji, gdzie jest jego prawdziwe miejsce.
- „Przedwiośnie” Stefana Żeromskiego – Cezary Baryka pod namową ojca odbywa podróż z Baku do Polski, z której pochodzą jego przodkowie. Wyprawa okazuje się być ciężka i wyczerpująca, a kraj daleki od idealistycznych opisów Seweryna. Jest to także wędrówka Cezarego w poszukiwaniu samego siebie.
- „Hobbit” J. R. R. Tolkiena – Bilbo Baggins pod namową Gandalfa bierze udział w wyprawie krasnoludów, której celem jest odzyskanie skarbów ukrytych w twierdzy Samotnej Góry. Bohaterowie przeżywają liczne przygody, wędrując przez Krainę Śródziemia.
Podsumowanie
Niewątpliwie podróż była i jest często wykorzystywana w literaturze właściwie od zarania dziejów. Jej początki można znaleźć w wielu mitycznych i biblijnych przykładach, których przekaz pozostaje aktualny po dzień dzisiejszy. Napędza fabułę powieści, zmusza bohaterów do działania oraz wpływa na ich charakter, przez co nieustannie cieszy się dużym zainteresowaniem wśród pisarzy i ich odbiorców.
Brak Komentarzy